INSPIRATIEVERHAAL AI: Digitale zelftriage in huisartsenwachtposten: van experiment naar evidence

Digitale zelftriage krijgt internationaal steeds meer aandacht als instrument om burgers te ondersteunen bij het maken van een zorgkeuze. Via een online toepassing beantwoorden burgers vragen over hun klachten, waarna zij advies krijgen over de meest geschikte vervolgstap: zelfzorg, contact met de huisarts, de huisartsenwachtpost of dringende hulpverlening.
De recente wetenschappelijke literatuur toont aan dat dergelijke systemen potentieel hebben om patiënten beter doorheen het zorglandschap te begeleiden . Tegelijk zijn er grote verschillen tussen systemen op vlak van nauwkeurigheid, gebruikservaring en veiligheid. Naast klassieke regelgebaseerde beslisbomen maken steeds meer toepassingen gebruik van artificiële intelligentie (AI), machine learning en taalmodellen die vrije tekst kunnen verwerken. Hierdoor ontstaat een nieuwe generatie zelftriagetools die interactiever, gebruiksvriendelijker en mogelijk ook accurater wordt. Recent verscheen hierover nog dit mooi overzichtsartikel in Huisarts Nu, het wetenschappelijk tijdschrift van Domus Medica (toegankelijk voor leden van Domus Medica).

AI kan bij digitale triage op verschillende niveaus worden ingezet:
•    Taalverwerking: begrijpen van vrije tekst waarin patiënten hun klachten beschrijven.
•    Spraaktechnologie: omzetten van gesproken informatie naar bruikbare gegevens.
•    Medische beslisondersteuning: herkennen van patronen in symptomen en patiëntkenmerken.
•    Personalisatie: beter afstemmen van vragen en adviezen op de individuele gebruiker.
•    Toegankelijkheid: ondersteuning van patiënten met beperkte gezondheids- of taalvaardigheden.
Overigens zijn de mogelijkheden van AI in de huisartsenzorg nog veel breder. Je leest daarover alles in ons AI themadossier.

Onderzoekers wijzen er tegelijk op dat de kwaliteit van systemen sterk afhangt van de gebruikte algoritmen, de beschikbare data en de context waarin ze worden toegepast. Op regelmatige tijdstippen verschijnen er in de media artikels waarbij AI-modellen niet veilig zijn om een medische triage of medisch advies te geven. De gekende AI-producten zoals ChatGPT, Copilot en Gemini zijn louter LLM-gebaseerd (large language models) terwijl gespecialiseerde tools hun tools net zo bouwen dat er op basis van de laatste wetenschappelijke evidentie, repliceerbare resultaten weergegeven kunnen worden. Ook de context waarbinnen modellen worden getest, is belangrijk. Daarom mogen we niet enkel afgaan op wetenschappelijke inzichten die verkregen zijn in andere gezondheidszorgcontexten; lokale evaluatie is essentieel. Wat werkt in een andere taal of een ander zorgsysteem, werkt niet noodzakelijk op dezelfde manier binnen de Vlaamse eerstelijnszorg.

Om die reden voert de Universiteit Antwerpen, samen met softwareontwikkelaars, deelnemende huisartsenwachtposten, Domus Medica en Wachtposten Vlaanderen, verschillende pilootprojecten uit rond digitale zelftriage. In samenspraak met Universiteit Antwerpen zijn verschillende veelbelovende tools gedetecteerd.
De focus ligt voorlopig op huisartsenwachtposten. Later kunnen huisartsenpraktijken volgen. Tijdens weekends, feestdagen en avonden moet snel onderscheid gemaakt worden tussen patiënten die dringend medische hulp nodig hebben en patiënten die veilig kunnen wachten, zelfzorg kunnen toepassen of op een later moment contact kunnen opnemen met hun eigen huisarts. Domus Medica en Wachtposten Vlaanderen pleiten er samen met andere partijen voor dat een verplicht te doorlopen triage met bindende uitkomst landelijk wordt uitgerold. Digitale zelftriage - naast telefonische triage en fysieke triage - neemt daarbij een belangrijke plaats in, minstens als adviserende oplossing.

Digitale zelftriagetools kunnen mogelijk bijdragen aan:

• een betere toeleiding naar de juiste zorg;
• minder onnodige contacten tijdens de wachtdienst;
• een efficiëntere inzet van schaarse zorgcapaciteit;
• een betere voorbereiding van het verdere zorgcontact.

Wetenschappelijke evaluatie moet uitwijzen in welke mate deze doelstellingen in de praktijk gerealiseerd worden.

De lopende pilootprojecten worden wetenschappelijk geëvalueerd door onderzoekers van de Universiteit Antwerpen. Daarbij wordt gekeken naar onder meer:

• gebruiksvriendelijkheid;
• betrouwbaarheid van de adviezen;
• invloed op het zorgzoekgedrag van patiënten;
• impact op de werking van huisartsenwachtposten;
• de mogelijke meerwaarde van AI binnen triageprocessen.

De bedoeling is om op basis van wetenschappelijke evidentie te bepalen welke plaats digitale zelftriage in de toekomst kan innemen binnen de Vlaamse eerstelijns- en niet-planbare zorg. 

Een eerste pilootproject wordt uitgevoerd met Bingli. Het is een digitale symptomenvragenlijst waarbij patiënten, voordat ze zich naar de wachtpost begeven, via een dynamische vraagstructuur stap voor stap door hun zorgvraag worden geleid. Zo vormt er zich een gestructureerde anamnese, triagescore en zorgadvies voor de zorgverlener. Een verpleegkundige van het bedrijf Altrio, gestationeerd in de wachtpost, evalueert vervolgens de binnenkomende informatie ter ondersteuning van de arts. Patiënten die niet digitaal vaardig zijn, kunnen ook telefonisch de triage doorlopen samen met de verpleegkundige. 

Kenmerken van de Bingli-piloot:

• interactieve digitale bevraging van symptomen
• Protocol-flexibel: op heden wordt gewerkt met Thompson Schmidt triageprotocollen maar er kan zelf gekozen worden welke triageprotocollen gebruikt worden als medisch-wetenschappelijke basis
• automatische verzameling van gestructureerde medische informatie die terechtkomt in de wachtpostsoftware;
• combinatie van AI met menselijke controle via verpleegkundige (human in the loop). De patiënt krijgt al een inschatting maar de verpleegkundige valideert ter voorbereiding van de huisarts.

Dit pilootproject vindt plaats in: huisartsenwachtpost Waasland, huisartsenwachtpost Pajottenland (pilot afgelopen) en huisartsenwachtpost HAVIK.

Een tweede pilootproject gebruikt de Nederlandse zelftriagetool Moet ik naar de dokter? (MINDD), Ook hier is er sprake van een digitale symptom checker, gebaseerd op de Nederlandse Triage Protocollen (NTS). Vernieuwend hierbij is dat nu ook patiënten die telefonisch contact nemen met de wachtpost, de kans krijgen om via een sms-link, een digitale zelftriage vrijwillig in te vullen. Bij eerder gebruik door wachtposten was het gebruik van de tool iets losstaand op de wachtpostwebsite.

Kenmerken van de MINDD-piloot

• interactieve digitale bevraging van symptomen, op basis van de Nederlandse Triage Standaard
• automatische verzameling van gestructureerde medische informatie die terechtkomt in de wachtpostsoftware;
• Tool rechtstreeks gericht op patiënten die een inschatting van de urgentie van hun zorgvraag ontvangen en zorgadvies krijgen na het doorlopen van de vragen. 

Dit pilootproject loopt momenteel in huisartsenwachtpost Alfa, huisartsenwachtpost Brabo, huisartsenwachtpost Gent-Scheldekracht en huisartsenwachtpost regio Heist.

Samen met de Vlaamse wachtposten en Universiteit Antwerpen wordt bekeken of er ook nog andere tools getest kunnen worden in de Vlaamse OOHC-context.