We zien AI-technologie steeds meer opduiken in de huisartsenpraktijk. Sinds het begin van dit jaar heeft Corilus het beperkt gebruik van een AI assistent, die consultaties automatisch transcribeert, opgenomen in de basislicentie van CareConnect GP (tegen een meerprijs kan die functionaliteit onbeperkt worden ingezet). Ook MediPortal heeft dergelijke technologie reeds geïmplementeerd in de Mediris software, voor zowel huisartsenpraktijken als wachtposten. Andere EMD-leveranciers bereiden dit voor, waardoor spraakgestuurde dossiervoering naar verwachting snel breed ingang zal vinden. Domus Medica verkent daarom de mogelijke meerwaarde en het praktisch gebruik, maar ook belangrijke aandachtspunten.
De AI-ontwikkelingen: van spraak naar SOEP
In de laatste jaren is AI immens geëvolueerd van een eerder experimentele technologie naar een brede variatie aan praktische instrumenten. Ook in de zorg verschuift AI snel van ‘nice to have’ naar concrete toepassingen die kunnen ondersteunen om tijd te besparen, om fouten te vermijden en om administratie te verlichten. Naast objectherkenning en analyse in medische beeldvorming, zien we binnen de huisartsengeneeskunde vooral ontwikkelingen op het vlak van taalmodellen (Large Language Models of LLM’s).
Meest tastbare doorbraak voor de huisartsenpraktijk is vandaag spraakgestuurde dossiervoering: hierbij zet AI het consultatiegesprek automatisch om naar een voorstel van SOEP-verslag en vult waar mogelijk bepaalde velden aan (bvb. probleemcodes). Dergelijke AI ondersteunt, maar beslist niet. De huisarts blijft eindverantwoordelijk en dient het verslag kritisch te controleren, waar nodig aan te passen, zelf expliciet goed te keuren en pas daarna te bewaren.
De bedoeling is niet om het klinisch oordeel te vervangen, maar om administratieve handelingen te verminderen, mentale ruimte vrij te maken en hierdoor meer te kunnen focussen op de patiënt. Een consultatie vraagt immers bijzonder veel aandacht van de huisarts: luisteren, onderzoeken, klinisch redeneren aan de hand van de meest recente wetenschappelijke richtlijnen, beslissen en uitleggen, en tot slot alles voldoende uitgebreid registreren.
Hoe werkt een dergelijke AI-assistent?
Met een microfoon luistert de technologie mee tijdens het consultatiegesprek. Nadien wordt de audio automatisch omgezet naar tekst en verwerkt tot een gestructureerd en gecodeerd verslag in het patiëntendossier.
- Consultatiegesprek opnemen. Met behulp van een multidirectionele microfoon wordt het gesprek opgenomen, en kunnen de stemmen van arts en patiënt vlot onderscheiden worden. De microfoon kan ook moeiteloos het gesprek aan de onderzoekstafel capteren, waarbij het wel cruciaal is dat de arts expliciet uitspreekt welke parameters gemeten worden en wat de waarden zijn.
- Audio transcriberen. Zodra de opname is afgerond, wordt de audio van het gesprek via speech-to-text omgezet in een geschreven transcriptie, waarbij de AI-assistent op relevante medische informatie filtert en andere onderwerpen negeert.
- Verslag genereren. In enkele seconden maakt de AI-assistent een voorstel van SOEP-verslag en codeert waar mogelijk zorgelementen (bv. via ICPC). Het gewenste detailniveau kan individueel worden ingesteld. De huisarts bekijkt daaropvolgend het resultaat en maakt - indien nodig - nog enkele aanpassingen.
Tijdens de opname kan de huisarts vrij het EMD gebruiken om bijvoorbeeld iets op te zoeken in het dossier of een voorschrift aan te maken. Daarnaast kan de arts ook zelf al manueel enkele zaken noteren in het SOEP-verslag. Enkel voor de evaluatie is dit niet mogelijk omdat een EMD slechts één evaluatie accepteert per deelcontact. De AI-assistent analyseert daarom eerst het volledige consultatiegesprek, en codeert op basis daarvan het voorstel van evaluatie; het blijft voor de arts wel steeds aanpasbaar. Indien er meerdere problemen worden herkend, zal het systeem automatisch meerdere deelcontacten aanmaken.
Vandaag richt de functionaliteit zich vooral op gestructureerde consultaties met SOEP-verslag; op termijn wordt ook ondersteuning verwacht voor vrijere consultaties en eigen sjablonen.
Gebruik in de dagelijkse praktijk
Bij Belgische huisartsen gaat gemiddeld meer dan één dag per week naar administratie en andere niet-patiëntgebonden taken. Een AI-assistent kan vooral voordeel bieden door enerzijds minder typwerk tijdens of na de consultatie en anderzijds consistentere en rijkere verslagen met meer context. Daardoor kan de huisarts in het consultatiegesprek vaker oogcontact houden, gerichter doorvragen en meer tijd nemen voor het klinisch onderzoek, terwijl het dossier toch volledig blijft. De arts blijft de enige die het klinisch oordeel velt; de AI-assistent versnelt vooral het kwaliteitsvol registreren.
- Taalmodellen afgestemd op de Belgische context. Zowel Corilus als MediPortal werken voor hun AI-assistent samen met medisch gespecialiseerde AI-aanbieders uit België (respectievelijk Cavell en Squire). Daardoor worden het Nederlands en regionale dialecten doorgaans goed herkend. Controle door de huisarts blijft echter essentieel. Ondanks dat ze hier niet voor zijn ontwikkeld, blijkt uit de praktijk dat de systemen ook vaak bruikbaar zijn voor anderstalige patiënten. Dit kan wel extra tijd vragen en de kans op misverstanden zal groter zijn.
- Vrije keuze van de arts. Het gebruik van dergelijk AI-systeem is te allen tijde de vrije keuze van de arts. De AI-assistent kan handmatig worden gestart, desgewenst standaard aan staan en eventueel gepauzeerd worden. Zo kan het gebruik steeds afgestemd worden op specifieke situaties en op de voorkeuren van zowel de arts als de patiënt.
- De patiënt informeren. Het gebruik van AI-assistenten voor spraakgestuurde dossiervoering verandert het doel van de zorgverlening niet, en expliciete toestemming van de patiënt is daarom niet verplicht onder de arts-patiëntrelatie. Wel voegt het gebruik van deze systemen een extra stap toe aan het proces van gegevensverzameling en -verwerking. Daarom is het aangewezen om de patiënt (bij voorkeur bij het eerste gebruik) te informeren dat het gesprek wordt opgenomen met als doel een verslag te genereren, en ruimte te geven voor vragen of bezwaren.
Getuigenis Dr. Stijn Van Driessche
Een dergelijke innovatie wordt niet van vandaag op morgen gelanceerd. Hier gaat een continu en iteratief leerproces aan vooraf met fases van behoeftebevraging, prototyping en zeer veelvuldig testen, zodat het eindproduct echt werkt in de huisartsenpraktijk.
Dr. Stijn Van Driessche, huisarts in praktijk Novaganda in Gent en lid van de expertengroep ICT & eHealth binnen Domus Medica, is al sinds 2024 betrokken bij het ontwikkelen, testen, verbeteren en verfijnen van deze technologie. Intussen heeft Dr. Stijn van Driessche verschillende AI-systemen voor spraakgestuurde dossiervoering getest, en gebruikt hij dit vandaag dagelijks. In onderstaande video getuigt hij over zijn ervaringen.
Hoe zit het juridisch en ethisch?
Huisartsen werken dagelijks met bijzonder gevoelige en vertrouwelijke informatie, en stellen dan ook terecht kritische vragen over het waarborgen van privacy en informatieveiligheid. Bij de ontwikkeling en inzet van deze technologie is hier van bij de start expliciet en grondig rekening mee gehouden. De precieze waarborgen kunnen verschillen per leverancier en implementatie, maar de basisprincipes zijn doorgaans dezelfde: doelbinding, minimale gegevensverwerking, verwerking binnen de EU en controle door de huisarts.
- Privacy & GDPR: gegevensbescherming als uitgangspunt
AI-assistenten verwerken consultatiegesprekken met als doel een gestructureerd verslag op te stellen. Audio en transcripties worden automatisch verwijderd wanneer de huisarts het verslag heeft gevalideerd. Ze worden niet hergebruikt voor analyse, statistiek of training. Leveranciers geven doorgaans aan dat gegevensverwerking gebeurt via EU-infrastructuur en partners die contractueel aan GDPR-verplichtingen gebonden zijn. - Informatieveiligheid: technische en organisatorische bescherming
Gegevens worden in de regel versleuteld verzonden en opgeslagen, zodat vertrouwelijke info niet kan worden onderschept. De onderliggende infrastructuur dient te voldoen aan strenge internationale veiligheidsnormen. Leveranciers geven aan dat de gebruikte systemen evenals de betrokken partners ISO-gecertificeerd zijn en onafhankelijk worden gecontroleerd. Meeste oplossingen steunen op een beveiligde cloudomgeving in de EU, omdat lokale verwerking op een praktijkcomputer vandaag vaak niet haalbaar is.
Meer info over wet- en regelgeving AI.
Een blik op de toekomst
Huidige AI Assistenten voor spraakgestuurde dossiervoering vormen slechts een eerste stap. In de komende jaren zal AI huisartsenpraktijken vermoedelijk steeds breder ondersteunen, met als doel administratieve lasten verder te verlagen en bijkomende ruimte te creëren voor kwaliteitsvolle patiëntenzorg.
Denk aan automatische samenvattingen van brieven of uitgebreide en complexe dossiers, het opstellen van verwijsbrieven op basis van kernwoorden, het maken van eenvoudig te begrijpen patiëntinformatie (eventueel in andere talen) of praktische ondersteuning bij patiëntopvolging zoals taken en herinneringen in het EMD. Ook spraakgestuurd voorschrijven en AI-ondersteuning bij medicatiebewaking passen in die evolutie. Daarnaast kan AI artsen ondersteunen bij klinisch redeneren en beslissen door bijvoorbeeld behandelopties voor te stellen op basis van medische kennis en individuele patiëntkenmerken.
Tot slot kan AI een belangrijke facilitator en accelerator zijn voor meer uniforme registratie van medische informatie. In de Belgische eHealth‑roadmap 2025–2027 staat het BIHR‑concept centraal, waarin zorgverleners multidisciplinair samenwerken in een gedeeld dossier. Ook de European Health Data Space (EHDS) zet sterk in op standaardisatie om primair en secundair datagebruik, zelfs over landsgrenzen heen, mogelijk te maken. Grote taalmodellen kunnen vrije tekst én variaties in gestructureerde informatie beter harmoniseren, waardoor medische data consistenter en beter herbruikbaar wordt.