Introductie
De laatste jaren popt Artificiële intelligentie (AI) op in almaar meer sectoren, en transformeert het zowel het persoonlijke als professionele leven van alledag. Ook binnen de gezondheidszorg neemt AI een steeds prominentere rol. Waar AI voorheen vooral werd gezien als een experimentele technologie, is het intussen geëvolueerd naar een brede variatie aan praktische instrumenten die worden geïntegreerd in de dagelijkse werkzaamheden van zorgprofessionals om de klinische praktijk te ondersteunen, tijd te besparen, fouten te vermijden en administratie te verlichten.
Ook in de huisartsenpraktijk, waar dankzij de digitalisering van de afgelopen decennia grote hoeveelheden medische data beschikbaar zijn, heeft AI het potentieel om aanzienlijke veranderingen teweeg te brengen. Vooreerst zijn er nieuwe kansen voor huisartsen op medisch vlak, maar ook op vlak van een kwalitatieve en efficiënte praktijkorganisatie, multidisciplinaire samenwerking binnen de eerstelijnszorg en een hogere patiëntbetrokkenheid. In de huisartsensector zien we duidelijk een toenemende interesse en een stijgend gebruik. Daarnaast zien we recent de eerste integraties van AI-functionaliteiten in bestaande software en processen waardoor de drempel voor huisartsen lager wordt om ermee aan de slag te gaan.
Tegelijkertijd leeft er bij huisartsen nog een grote bezorgdheid over de kwaliteit van alle AI-ontwikkelingen en voelen velen zichzelf onzeker en onvoldoende bekwaam om de werking en de beperkingen van huidige technologieën correct in te schatten, wat noodzakelijk is om deze verantwoord en doelgericht te kunnen inzetten in de praktijk. Daarnaast zijn nog niet alle vragen rondom aansprakelijkheid volledig beantwoord. Hoewel er grote verwachtingen worden gewekt over de impact van AI op de zorg, zal bijkomend onderzoek nodig zijn om de kwaliteit en betrouwbaarheid van AI-systemen te beoordelen alsook om te meten of het gebruik van AI huidige personeelstekorten en administratielasten kan verkleinen.
Projectplan 2026: AI in de huisartsenzorg
Gezien het toenemende belang van AI, zeker ook binnen de huisartsensector, zal Domus Medica dit jaar vanuit verschillende expertisedomeinen extra aandacht besteden aan dit thema. Vanuit onze rol als wetenschappelijke beroepsvereniging formuleren we alvast enkele doelstellingen:
- Behoeftenonderzoek bij huisartsenpraktijken, -kringen en -wachtposten
- Inventariseren van het aanbod AI-oplossingen op de markt
- Fungeren als klankbord voor ontwikkelaars van AI-toepassingen
- Informeren van de huisartsensector over mogelijkheden en aandachtspunten
Belangrijk hierbij te benadrukken dat AI kansen biedt om bij te dragen aan het behoud van kwalitatief hoogwaardige huisartsenzorg; geen vervanging van huisartsen of (praktijk)medewerkers, maar tools die aanvullend zijn. Denk daarbij aan ondersteuning voor communicatie en gegevensdeling, praktijkbeheer, triage bij in en out-of-hours care, preventie, chronische patiëntopvolging, populatiemanagement, etc.
Wat is AI?
Artificiële intelligentie (AI) is een verzamelnaam voor computersystemen die intelligent gedrag vertonen door de omgeving te analyseren – en in zekere mate zelfstandig – actie te ondernemen om specifieke doelstellingen te verwezenlijken. Of eenvoudig gezegd: slimme computersystemen die op basis van algoritmes kunnen leren, redeneren, problemen oplossen, patronen herkennen of taal verwerken.
Lees hier hoe AI zich doorheen de afgelopen decennia ontwikkeld heeft van expertsystemen met statische regelsets tot verschillende geavanceerde en zelflerende vormen van AI.
Meerwaarde van AI binnen de huisartsenzorg
Het takenpakket van de huisarts is uitgebreid; variërend van diagnostiek en behandeling in zowel acute als chronische zorg, doorverwijzing naar specialisten, verwerken van binnenkomende post en dossiervoering, preventie en populatiemanagement. De daarenboven fors stijgende zorgvraag en zorgcomplexiteit stellen huisartsen voor de uitdaging om onder hoge werkdruk de best mogelijke zorg te bieden en tegelijkertijd de praktijk efficiënt te organiseren. Deze uitdaging kan deels aangepakt worden met behulp van AI-systemen die in staat zijn om grote hoeveelheden gegevens te analyseren en hierin patronen te ontdekken, klinisch redeneren te ondersteunen, werkprocessen te optimaliseren of zelfs te automatiseren en administratie te verlichten. Vanuit gezondheidseconomisch perspectief zou de inzet van AI bovendien eventueel ook de kosten van zorg kunnen verlagen.
Enkele voorbeelden van meerwaarde in de huisartsenzorg:
- Triage van patiënten organiseren: AI kan ingezet worden voor triage door de inkomensklacht van de patiënt gericht te bevragen, om zo de zorgvraag te verduidelijken en beter in te schatten welke zorg nodig is en waar de patiënt best terechtkomt, zoals spoed, wachtpost, huisartsenpraktijk of zelfzorg. Indien opvolging in de huisartsenpraktijk nodig is, kan AI helpen bepalen hoe urgent dit is, welk type consult geschikt is en of dit best door de huisarts zelf of een praktijkverpleegkundige gebeurt. Door deze analyse te koppelen aan informatie uit het medisch dossier en andere bronnen wordt de triage nauwkeuriger en consistenter.
- Ondersteunen van klinisch redeneren bij patiëntcontact: Klinisch redeneren is het proces waarbij artsen patiëntinformatie combineren met meest recente medische kennis om tot diagnostische en therapeutische beslissingen te komen. Voor de huisarts is dit bijzonder intensief omdat het gebeurt onder tijdsdruk, met vaak onvolledige en aspecifieke klachten, binnen een brede en onzekere differentiaaldiagnose. Hierdoor is dit proces bovendien foutgevoelig. Door de explosieve groei van medische kennis is het moeilijk om steeds up-to-date te blijven met literatuur en richtlijnen. AI kan ondersteunen door nieuwe kennis te synthetiseren, relevante voorgeschiedenis van de specifieke patiënt helder te visualiseren, en contextgerichte beslissingsondersteuning te bieden tijdens het patiëntcontact.
- Kwaliteitsvol registreren via spraakherkenning: Bij elke consultatie dient een verslag te worden opgemaakt in het medisch dossier, wat behoorlijk wat tijd vergt. Dankzij een AI‑assistent in de EMD-software kan de huisarts vandaag ondersteund worden door consultaties automatisch te transcriberen en te structureren in een SOEP‑verslag, inclusief relevante codering. Zo ontstaat automatisch een volledig en nauwkeurig dossier, terwijl de huisarts zich ten volle kan concentreren op het consultatiegesprek en het klinisch onderzoek. Op basis van het gestructureerde SOEP-verslag kan AI ook een begrijpelijke, patiëntvriendelijke samenvatting genereren.
- Verlichten van administratie en andere niet-patiëntgebonden taken: Door integratie met het EMD en koppelingen met externe zorgsystemen kan AI worden ingezet om inkomende post zoals brieven en (labo)verslagen samen te vatten en correct te verwerken in het respectievelijke patiëntendossier, alsook om attesten, voorschriften en verwijsbrieven op te stellen. Daarnaast kunnen ook planningstaken worden ondersteund, bijvoorbeeld door op basis van een consult automatisch een taak aan te maken (zoals een controle binnen enkele weken) en hieraan een herinnering te koppelen.
Het aanwenden van AI in de huisartsenzorg is vandaag vooral gericht op ondersteuning bij uiteenlopende werkprocessen van huisartsen, praktijkverpleegkundigen en secretariaatsmedewerkers, niet op hun vervanging. Hoewel kleine administratieve handelingen mogelijk volledig kunnen worden geautomatiseerd, ligt de nadruk op het samenbrengen, analyseren en verwerken van informatie, en het aanbieden daarvan in gepaste ondersteuningsvormen. Dit creëert meer tijd en mentale ruimte voor kwalitatieve, patiëntgerichte zorg. AI wordt vaak gepresenteerd als een middel om tijd te besparen, maar de echte winst zit in verhoogde effectiviteit.
Deze AI-mogelijkheden vereisen kwalitatief hoogwaardige en eenduidig te interpreteren data. Eenheid van taal en technische standaardisatie zijn daarom cruciale randvoorwaarden voor betrouwbare AI in de zorg.
Hoewel AI potentieel heeft om de huisartsenzorg te versterken, is een zorgvuldige omgang essentieel. Zie: wet- en regelgeving. Zo moet op ethisch vlak rekening gehouden worden met privacy, verminderde accuraatheid van AI-modellen bij minderheidsgroepen (bias en discriminatie), transparantie van besluitvorming, toegang tot algoritmen, impact op de arts-patiënt relatie, verantwoordelijkheid en autonomie. Daarnaast zijn er implementatie-uitdagingen, zoals kosten en terugbetaling van AI-diagnostiek of -screening, een gebrek aan technische infrastructuur en de nood aan opleiding. Ook is er bezorgdheid over de mogelijke vervanging van zorgverleners door AI, of juist een toename van data en cognitieve workload. Tot slot is er nog grondig onderzoek noodzakelijk om AI-toepassingen efficiënt in de huisartsenpraktijk te kunnen inzetten.
Hoe kijken huisartsen naar AI?
Hoewel AI nog vaak wordt geassocieerd met ziekenhuis- en specialistische zorg, groeit de belangstelling bij huisartsen duidelijk. Uit de ‘Barometer van AI-implementatie bij huisartsen in België’ van de Universiteit van Bergen, AI4Belgium en Medi-Sfeer, blijkt dat de interesse steeg van 52% bij Vlaamstalige en 29% bij Franstalige artsen in 2022 (zonder verschil in praktijksetting en leeftijd) naar een overkoepelende score van 82% in 2025.
Bovengenoemde barometer voorspelde in 2022 een beperkte impact van AI op de huisartsensector in de komende vijf jaar (mediaanscore 50). Domus Medica voorspelde destijds dat het gebruik van AI zeker ook op korte termijn ingang zou vinden, met name om onderzoeken mogelijk te maken in de huisartsenpraktijk die eerder vooral in ziekenhuizen mogelijk waren, om meer efficiënt de juiste evidentie te vinden, en om uiteenlopende datasets te combineren, samen te vatten en te visualiseren waarbij de meest relevante gegevens voor verschillende zorgverleners in de verf worden gezet. Cijfers van drie jaar later bevestigen dit inderdaad; uit bevragingen in 2025 blijkt al 60% van zowel Belgische als Nederlandse huisartsen (die deelnamen aan de studies) AI te gebruiken, vaak zelfs wekelijks of dagelijks. Driekwart verwacht dat AI binnen vijf jaar een vast onderdeel van het werk zal zijn.
De huidige toepassingen concentreren zich vooral op spraakherkenning en samenvatting van consulten, dossierbeheer, het zoeken van medische informatie en beeldanalyse. De belangrijkste ervaren voordelen zijn:
- Minder administratieve last (86%)
- Ondersteuning bij diagnostische beslissingen (80%)
- Snellere en betrouwbaardere besluitvorming, kleiner foutenrisico (77%)
- Nieuwe opportuniteiten voor gepersonaliseerde zorg (64%)
Naast de groeiende belangstelling en het stijgend gebruik, blijft het vertrouwen in AI echter genuanceerd met herkenbare zorgen als onzekerheid over de kwaliteit en onmogelijkheid/moeilijkheid om zelf te kunnen toetsen of een systeem klopt, onjuiste output of hallucinaties, verlies van controle over deze tools of de afhankelijkheid ervan, onvoldoende integratie in de huisartsensoftware, risico’s op vlak van privacy en informatieveiligheid. Ook de ecologische impact wordt genoemd, evenals de ethische aspecten van het gebruik van deze technologie. Huisartsen zien eventueel ook bredere maatschappelijke risico's, zoals het verlies van sociale banden en de ontmenselijking van het werk, het opduiken van nieuwe psychosociale risico's en de afname van de belangstelling voor het werk. Er lijkt echter nog een ander risico te ontstaan: het verlies van reflexief denken. Een grote meerderheid van de deelnemers vraagt zich namelijk af of het risico bestaat dat men te veel op AI gaat vertrouwen en de klinische gewoonten of het kritische denkvermogen dat nodig is voor de medische praktijk uit het oog verliest.
De winst van AI zit vandaag vooral in werkplezier en meer focus op de patiënt, niet in tijdswinst. Veel huisartsen ervaren meer rust en aandacht voor de patiënt. Drie op de vier gebruikers zouden hun AI tools aanbevelen aan collega’s. AI kan bovendien bijdragen aan meer uniforme registratie – een belangrijke voorwaarde om het potentieel van registratie maximaal te benutten voor multidisciplinaire samenwerking en hergebruik van data. Een zorgvuldige balans tussen digitale ondersteuning en de menselijke, ethische kern van de huisartsgeneeskunde is hierbij cruciaal. Voor een aanvaardbare invoering noemen huisartsen duidelijke randvoorwaarden: veiligheid en vertrouwelijkheid van gegevens (84%), opleiding in AI (81%) en strenge evaluatie van toepassingen (74%) zowel op vlak van veiligheid als van effectiviteit.