Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Kernbegrip

Toelichting

AIS

Adenocarcinoma in situ (AIS): een voorstadium van adenocarcinoom, een type kanker dat ontstaat in klierweefsel (Sciensano, 2025).

AGC

Atypical Glandular Cells (AGC) betekent dat er atypische klierepitheelcellen van endometriale of endocervicale oorsprong werden gevonden (Ebpracticenet, 2011).

ASC-H

Atypical Squamous Cells, Cannot Exclude High-grade squamous intraepithelial lesion (ASC-H). Dit betekent dat er abnormale cellen zijn gevonden in een uitstrijkje, maar dat het niet zeker is of deze cellen wijzen op een hooggradige intraepitheliale laesie (HSIL), een voorstadium van baarmoederhalskanker (Ebpracticenet, 2011).

ASC-US

Atypical Squamous Cells of Undetermined Significance (ASC-US) betekent dat er abnormale cellen waarden gevonden bij een uitstrijkje van de baarmoederhals, maar dat het onduidelijk is of deze afwijking een voorstadium van kanker is of niet (Ebpracticenet, 2011).

Co-testing

Co-testing, in de context van baarmoederhalskankerscreening, betekent het uitvoeren van zowel een HPV-test als een cytologietest op afgenomen staal.

CvKO

Centrum voor KankerOpsporing (CvKO) Kankeropsporing is in Vlaanderen het expertisecentrum voor bevolkingsonderzoeken naar kanker. Ze zijn verantwoordelijk voor de uitvoering en de coördinatie van deze bevolkingsonderzoeken die georganiseerd worden door de Vlaamse overheid. Zij volgen de internationale ontwikkelingen op en doen wetenschappelijk onderzoek (CvKO, z.d.).

Cytologie

Cytologie is een onderzoek waarbij, afname uitstrijkje, de cellen van e baarmoederhals worden onderzocht op afwijkingen. Dit onderzoek spoort baarmoederhalskanker en voorstadia daarvan vroegtijdig op.

DES

Diiethylstilbestrol (DES): synthetisch oestrogeen dat tussen 1938 en 1971 werd voorgeschreven aan zwangere vrouwen om een miskraam te voorkomen. De dochters van de met DES behandelde vrouwen hebben een verhoogd risico op kankers, waaronder baarmoederhalskanker (Sciensano, 2025).

HPV

Het humaan papillomavirus (HPV) is een verzamelnaam voor een groep virussen die de huid en slijmvliezen van de geslachtsdelen en de anus bij zowel mannen als vrouwen kunnen infecteren. Dit kan leiden tot wratachtige letsels. De besmetting gebeurt doorgaans via seksueel contact. Er zijn meer dan honderd varianten van HPV, maar slechts een beperkt aantal daarvan kan kanker veroorzaken (Gezondheid en Wetenschap, z.d.).

HPV  16/18 +

Een positieve HPV 16/18 test betekent dat er een verhoogd risico is op baarmoederhalskanker, omdat deze types het meest geassocieerd worden met deze vorm van kanker (NHG, 2022).

hr HPV non-16/18+

Een hrHPV (hoogrisico HPV) non-16/18 positieve uitslag in een uitstrijkje betekent dat er een hoogrisico HPV type is gevonden, maar niet de types 16 of 18, die het meest geassocieerd worden met baarmoederhalskanker (RIVM, z.d.).

hr HPV +

Hoogrisico humaan papillomavirus (hr HPV) is een HPV-soort die baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Als het staal hier positief op test (hr HPV +) dan wil dit zeggen dat deze HPV-soort gedetecteerd werd in het staal (NHG, z.d.).

hr HPV -

Hoogrisico humaan papillomavirus (hr HPV) is een HPV-soort die baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Als het staal hier negatief op test (hr HPV -) dan wil dit zeggen dat deze HPV-soort niet gedetecteerd werd in het staal (NHG, z.d.).

L-SIL

Low-grade Squamous Intraepithelial Lesio (L-SIL) duidt op aanwezigheid van lichtafwijkende cellen (Ebpracticenet, 2011).

NILM

Negatief voor Intra-epitheliale Leasie of Maligniteit (NILM) betekent dat er geen afwijkende cellen werden gevonden die wijzen op (een voorstadium van) kanker (Ebpracticenet, 2011).

Reflextest

Na een positieve primaire test in het kader van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker wordt aangeraden een zogenoemde reflextest uit te voeren. Daarbij wordt hetzelfde uitstrijkje met een andere methode verder onderzocht.

Bijvoorbeeld: vrouwen tussen 30 en 64 jaar worden elke vijf jaar uitgenodigd voor een uitstrijkje. Op dat uitstrijkje wordt eerst een HPV-test uitgevoerd (=primaire test). Als die test positief blijkt te zijn, volgt automatisch een reflextest. Daarbij wordt op hetzelfde staal een cytologisch onderzoek gedaan, om te bekijken of er afwijkende cellen aanwezig zijn.

Let op: Afhankelijk van situatie tot situatie is de reflextest een andere methodologie (HPV- of cytologietest).

Query

Een ‘query’ is een zoekopdracht in het medisch dossier met als uitkomst een lijst van patiënten die aan bepaalde voorwaarden voldoen. Mits kwaliteitsvolle registratie is de statistiekmodule van het EMD een krachtige tool om specifieke patiëntengroepen vlot te identificeren (Domus Medica, z.d.).