De Nationale Raad van de Orde der Artsen heeft een advies gepubliceerd over het aanvragen van laboratoriumonderzoeken. Aanleiding is de toenemende beschikbaarheid van testen waarvan de klinische relevantie onvoldoende of zelfs niet wetenschappelijk is aangetoond. De Orde benadrukt dat laboratoriumonderzoeken steeds moeten steunen op klinische argumenten en wetenschappelijke evidentie.
Diagnostische vrijheid vraagt om wetenschappelijke onderbouwing
Volgens de Orde is de diagnostische en therapeutische vrijheid van artsen geen onbeperkte vrijheid. Een laboratoriumonderzoek moet gebaseerd zijn op een duidelijke klinische vraagstelling en wetenschappelijke redenering. Wanneer een arts afwijkt van de huidige stand van de wetenschap, moet die keuze rationeel kunnen worden verantwoord. Onderzoeken die steunen op onvoldoende bewezen of pseudowetenschappelijke theorieën beantwoorden niet aan de normen van goede medische praktijkvoering.
Bescherm het vertrouwen van de patiënt
De Nationale Raad benadrukt daarnaast dat artsen het vertrouwen van patiënten niet mogen misbruiken. Patiënten mogen niet worden overtuigd van het nut van onderzoeken of behandelingen waarvoor geen wetenschappelijk bewijs bestaat. Evenmin mag angst of onzekerheid worden ingezet om dure onderzoeken of therapieën te rechtvaardigen.
De informatie die aan patiënten wordt verstrekt, moet duidelijk, objectief, genuanceerd en in overeenstemming zijn met de actuele wetenschappelijke kennis en de regels van goede praktijkvoering.
Oog voor doelmatige zorg
Het advies herinnert artsen ook aan hun verantwoordelijkheid om zorgvuldig om te gaan met middelen in de gezondheidszorg. Onnodig dure of overbodige onderzoeken moeten worden vermeden, ongeacht of de kosten worden gedragen door de ziekteverzekering of door de patiënt zelf. De verwachte meerwaarde van een onderzoek moet steeds in verhouding staan tot de kost ervan.
Onafhankelijkheid blijft essentieel
Tot slot wijst de Orde op het belang van een onafhankelijke relatie tussen artsen en laboratoria. Belangenconflicten of belangenvermenging moeten worden vermeden, zodat medische beslissingen uitsluitend worden genomen in functie van het belang van de patiënt. Ook klinisch biologen dragen hierin een belangrijke verantwoordelijkheid.
Wat betekent dit voor huisartsen?
Dit advies bevestigt een fundamenteel principe van evidence-based geneeskunde: vraag enkel die laboratoriumtesten aan die een aantoonbare meerwaarde bieden voor de diagnose, behandeling of opvolging van de patiënt. De Orde roept artsen op om kritisch te blijven ten aanzien van nieuwe of commercieel aangeboden onderzoeken waarvan de klinische waarde onvoldoende is aangetoond.
Yente Reinenbergh
Jurist
