Géén tekort aan water op jubileumeditie van de inwooncursus

23 apr 2010

water-iwc-2010(de Sahara was nochtans vlakbij)

Het is helaas weer voorbij… De jaarlijkse inwooncursus die dit jaar van 9 tot 16 april in CenterParcs De Vossemeren weer heel wat huisartsen mét gezin op de been bracht.
Dit is de week van het jaar waarop huisartsen elkaar ontmoeten in een familiale sfeer om hun kennis over diverse onderwerpen aan te scherpen. Opnieuw werden enkele heel interessante onderwerpen aangeboord, allemaal rond ‘Water’ dat als thema werd uitgekozen voor deze jubileumeditie van twintig jaar inwooncursus.

Alle presentaties waren gewoontegetrouw onberispelijk voorbereid en heel erg bruikbaar in de praktijk.

Van het water rondom en de ontspanning…

Bij de start kregen we een prachtige bundel, waarin vermeld stond wat er allemaal te doen was.

Er zijn kunstwerken gemaakt (sommige zelfs om op te eten), er was de traditionele pannenkoekenbak en het gesmaakte ‘kinderloze’ diner (babysit vanzelfsprekend incluis). Er waren de fata morgana-opdrachten, de quiz voor de jeugd plus de klassieke fiets- en wandeluitstappen. Lommel heeft tevens een prachtig glasmuseum en natuurlijk mocht een bezoek aan een H2O-zuiveringsstation dan niet ontbreken. Roeien op, zwemmen in en proeven van het water... Het kon allemaal!                            

Bijkomende doelstelling was om tijdens de week voldoende middelen bijeen te garen voor een waterpompschenking aan Burkina Faso*. Het is immers niet omdat wij hier ondergedompeld worden in waterrijkdom dat dit overal zo is…

Tot het water binnenin…

De essentie van de inwooncursus zijn natuurlijk de inhoudelijk sterke lessen. Wat heb ik hiervan zoal onthouden?

Een lichaam koelt af op vier manieren (conductie, convectie, radiatie en verdamping met zweetproductie). Omdat de productie van één liter zweet zowat 580 kcal vergt, werd het idee geopperd van een nieuwe vermageringstechniek. De bourgondiërs onder ons kunnen natuurlijk ook een uurtje joggen om hun vier pintjes of hun twee trappisten af te werken, maar een uurtje joggen verbrandt slechts 420 kcal, terwijl een pintje gelijkstaat aan 115 kcal, een zwaar bier zelfs aan 221 kcal. Bezint dus even eer ge begint, maar niet te lang want uitdroging moet te allen prijze door de sportende voorkomen worden. Wie dorst krijgt, komt te laat om te drinken en de sportprestatie zal er ongetwijfeld onder lijden. Twee procent gewichtsdaling vermindert het prestatievermogen met tien procent en bij meer dan vier procent gewichtsdaling duiken de spierkrampen op.

Sportdrank in een zuigfles is er alleen voor de sportende baby’s, maar hoort niet thuis in de behandeling van diarree bij kleine kinderen. Daarvoor is ORS in zijn Europese samenstelling (60 mmol natrium per liter vloeistof) veel beter geschikt (ORS is isotoon!). Geef de moeders wel de raad het heel geduldig te geven, desnoods lepeltje per lepeltje en het te doen binnen de zes uur. Probeer desnoods te rehydrateren met een nasogastrische sonde, maar zeker vooraleer een intraveneuze lijn aan te (laten) leggen. Eventuele borstvoeding wordt natuurlijk doorgegeven. Kinderen met een acute gastro-enteritis hebben verder ook nogal gemakkelijk hypoglykemie.

{gallery}fotos/iwc2010-les{/gallery}

Ouderen en water: een subtiel evenwicht

Onze bejaarde patiënten drinken geregeld te weinig en dehydratie bij hen is vaak iets wat heel sluimerend ontstaat. We verliezen gemiddeld 2600 ml vocht per dag (600 ml via de huid, 400 ml via de longen, 1500 ml via de nieren en 100 ml via de ingewanden). De fragiele ouderen hebben minder dorstgevoel, eten vaak ook minder en zijn sterker afhankelijk van hun omgeving. Ze bewegen zich niet zo makkelijk, zijn minder handig, communiceren moeilijker, enzovoort. Verder was er de gewaagde uitspraak als zou dehydratie van de bejaarde een uiting zijn van onvoldoende zorg.

Het gewicht meten bij bejaarden is heel belangrijk want vertrouwen op de huidturgor, op een gedaalde alertheid, een lagere bloeddruk is bij de senioren niet zo vanzelfsprekend.
Laat uw patiënten, zeker op warme dagen, voldoende drinken. Niet te veel evenwel, want ook de mogelijkheid tot hartfalen ligt bij de nestors steeds op de loer. Homeostase is bij hen een wankel begrip. Hartfalen komt voor bij bijna 20% van de 80-plussers en de sterfte eraan is groot.

De ejectiefractie kan prognostische waarde hebben als ze laag is, maar is geen middel om de diagnose te stellen van hartfalen. Ook hoge ejectiefracties kunnen samengaan met hartfalen.

Diuretica kunnen dan wel helpen om de meest acute klachten van overvulling te verdrijven, ze geven geen prognostische verbetering van het hartfalen. Hun effecten zijn minder vervelend wanneer ze elke dag worden ingenomen (i.p.v. om de twee dagen want dat veroorzaakt een reboundeffect) en men mag ze net zo goed later op de dag geven. Zelfmanagement is dus mogelijk. Tijd misschien om enkele vastgeroeste gewoontes even aan te passen? Prognostisch zijn ACE-inhibitoren en bètablokkers betere keuzes dan diuretica, op voorwaarde dat ze traag worden opgetitreerd. Lage bloeddrukwaarden zijn dus geen reden om deze laatste medicaties meteen te stoppen. 

Naast de medicamenteuze inbreng bij hartfalen wordt een constant en beperkt vochtinnamebeleid (1 tot 1,5 l per dag) met een beperkte zoutinname (2 tot 4 g per dag i.p.v. 9 tot 14 g) en worden géén alcohol of NSAID’s aangeraden.

Voor meer water over naar familie…

En er was nog veel meer:

  • Het bestaan van een sequellair postintervalsyndroom na CO-intoxicatie.
  • Medische besliskunde echt onder de knie krijgen vergt minstens anderhalf jaar en veel oefening. Kabisa (www.itg.be) is een handig hulpinstrument.
  • De KDOQI-stadia om de verschillende stadia van chronische nierziekte te typeren. Complicaties treden meestal op bij een klaring van <45 ml per minuut.
  • Nieuw paradigma: stadium 1-3 van chronisch nierlijden en albuminurie zijn in afwezigheid van een primaire nierziekte merkers van verhoogd cardiovasculair risico en stadium 4 van chronisch nierlijden is meestal de uiting van een progressieve nierziekte die leidt tot terminaal nierfalen.
  • Het belang van de Micromedex om de hyponatriëmie door Tegretol op het spoor te komen.
  • Kraanwater is duizendmaal goedkoper dan flessenwater, wordt op 61(!) parameters getest en is minstens evenwaardig.
  • Het bestaan van een afterdrop (en verdere temperatuursdaling van de lichaamskern) na verwijdering van een lichaam (vb. drenkeling) uit een koude omgeving. Het nut van kartonnen dozen voor daklozen.
  • Het aantrekken van een reddingsvest, het aannemen van de foetushouding in het koude water, zich stil houden, een knuffel of omhelzing kan de overlevingskans van de drenkeling verhogen.
  • Tenzij een persoon al zeven weken in het water ligt: nobody is dead until warm and dead. Schijndood bestaat bij onderkoeling.
  • ‘De nierpas’ als tip voor de zorgtrajectenpromotor (www.diabeteswijzer.be) bij een falende nierfilter en nood aan dosisaanpassingen bij medicatie.
  • Ascitespunctie kan uw patiënt veel symptoomverlichting bieden. Durf te prikken op de juiste plaats. Breng de naald loodrecht en helemaal in en fixeer alles goed.
  • Behandeling van lymfoedeem is vooral een conservatieve levenslange behandeling. Voor terugbetaling van lymfedrainage is een lymfescan bij aanvang minstens eenmaal noodzakelijk en ze duurt een drietal uren. De best bekende lymfedrainagetechniek (volgens Vodder) toepassen duurt minstens 30 minuten per lidmaat.

Van water naar later

Niet alleen onze eigen waterhuishouding – een 20-jarig jubileum vieren met (veel) water is eens wat anders – maar de hele inwooncursus werd schitterend gemanaged. Kosten noch moeite werden door de teamleden gespaard om het zowel artsen, partners en de rest van de familie naar de zin te maken. Mijn opperste respect en appreciatie voor alle tijd en energie die velen er in gestopt hebben en dank ook aan iedereen die zijn steentje van ver of nabij heeft bijgedragen aan het geheel.

{gallery}fotos/iwc2010-ontspanning{/gallery}

Geen enkele aanwezige sloot bij bevraging een nieuwe deelname voor volgend jaar uit en dat wil toch wat zeggen. Tot volgend jaar!

Peter Hoffman
Voorzitter Domus Medica

 

* Tijdens de inwooncursus verzamelden de 400 aanwezigen al een indrukwekkend bedrag. U kunt ons helpen om dit af te ronden naar ons streefcijfer van 10000 euro. Uw giften zijn welkom via IBAN BE03103011913284, BIC NICABEBBXXX, ter attentie van de vzw ‘Vrienden Burkina Faso'. Vermeld zeker 'DOMUS MEDICA' in de mededeling. Vanzelfsprekend ontvangt u een fiscaal attest voor belastingaftrek van deze gift.