Op www.gezondbelgie.be verschenen onlangs nieuwe cijfers uit de Belgische Nationale Ziektelaststudie. Ze tonen aan dat een groot deel van de sterfte en verloren levensjaren in België verband houdt met vermijdbare risicofactoren. Tabaksgebruik, een hoge BMI, alcoholgebruik en verschillende omgevingsfactoren blijven een belangrijke impact hebben op de volksgezondheid.
Tabaksgebruik blijft een van de belangrijkste risicofactoren. In 2022 werden meer dan 9500 sterfgevallen, of 8,2% van alle overlijdens, aan roken toegeschreven. Longkanker, COPD en coronaire hartziekten vormen daarbij de belangrijkste doodsoorzaken. Hoewel de sterftecijfers de afgelopen jaren daalden, behoort België nog steeds tot de landen met de hoogste rookgerelateerde sterfte binnen de EU-14.
Een hoge BMI wordt ook in verband gebracht met meer dan 9500 sterfgevallen en ruim 150000 verloren levensjaren in 2022. Vooral hart- en vaatziekten, dementie, chronische nierziekten en bepaalde kankers van het spijsverteringsstelsel dragen bij aan deze belasting. De impact neemt sterk toe met de leeftijd en ligt hoger in het Brusselse en Waalse Gewest dan in Vlaanderen.
Alcoholgebruik werd geassocieerd met meer dan 4600 sterfgevallen en bijna 112000 verloren levensjaren. Levercirrose, alcoholgerelateerde stoornissen en colorectale kanker behoren tot de belangrijkste oorzaken van alcoholgerelateerde sterfte. Opvallend is dat de sterftecijfers de voorbije jaren toenamen, met de grootste stijging in het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest.
Ook omgevingsfactoren wegen op de gezondheid van de Belgische bevolking. Luchtvervuiling veroorzaakt jaarlijks duizenden overlijdens: meer dan 5800 sterfgevallen worden toegeschreven aan fijnstof, bijna 3000 aan stikstofdioxide en ongeveer 900 aan ozon. Daarnaast werden meer dan 2800 sterfgevallen gelinkt aan koude temperaturen, ruim 800 aan hitte en meer dan 160 aan verkeerslawaai. Vooral hart- en vaatziekten, beroerte, COPD, dementie en diabetes liggen aan de basis van deze milieugerelateerde ziektelast.
De cijfers tonen dat de ziektelast door risicofactoren niet alleen groot blijft, maar ook ongelijk verdeeld is tussen gewesten en bevolkingsgroepen. Ze onderstrepen de nood aan blijvende aandacht voor preventie, vroegtijdige detectie en begeleiding rond leefstijl- en omgevingsgerelateerde gezondheidsrisico’s. Een coherent beleid is nodig om de individuele aanpak van de vele actoren in alle betrokken sectoren te ondersteunen.
Wim Torbeyns