In 2025 werden in Vlaanderen 1.562 situaties van ouderenmis(be)handeling geregistreerd, wat neerkomt op gemiddeld 30 meldingen per week. Deze cijfers, verzameld door VLOCO, de CAW’s, hulplijn 1712, Tele-Onthaal en de ziekenfondsen, illustreren dat geweld tegen ouderen een frequent en structureel probleem blijft. Het geweld situeert zich doorgaans binnen de directe leefomgeving van de oudere, waarbij partners, kinderen, familieleden of zorgfiguren betrokken zijn.
Opvallend is dat psychische mishandeling met 29% de meest voorkomende vorm is, gevolgd door financieel/materieel misbruik (19%), fysieke mishandeling (18%) en verwaarlozing (18%). Schending van rechten (14%) en seksueel misbruik (2%) komen minder vaak voor. Psychisch geweld blijft vaak onder de radar door het ontbreken van zichtbare letsels, maar kan ernstige gevolgen hebben, waaronder angst, depressieve klachten, slaapproblemen en posttraumatische stress. Zoals Lily De Clercq (VLOCO) aangeeft: 'Omdat psychische mishandeling geen zichtbare sporen nalaat, wordt het vaak onderschat.'
De geregistreerde casussen tonen een duidelijke kwetsbaarheid bij bepaalde groepen. Zeven op tien slachtoffers zijn vrouwen, en een aanzienlijk aandeel van de ouderen heeft bijkomende risicofactoren zoals een lichamelijke beperking (40%), dementie (17%) of psychosociale problemen (13%). Afhankelijkheid in zorgrelaties blijkt een belangrijke determinant, waarbij zowel overbelasting van mantelzorgers als intentioneel grensoverschrijdend gedrag een rol kan spelen.
Ook het profiel van de pleger of ‘steunfiguur’ wijst op complexiteit: in de helft van de situaties gaat het om een kind van de oudere, gevolgd door (ex-)partners en andere betrokkenen. Risicofactoren zoals psychosociale problemen, overbelasting en financiële moeilijkheden komen frequent voor. Meer dan de helft van de betrokken ouderen woont samen met de pleger, wat de detectie en aanpak bemoeilijkt.
Vroegtijdige herkenning van signalen en het bespreekbaar maken van vermoedens zijn cruciaal om escalatie te voorkomen. Zowel professionals als naasten spelen hierin een sleutelrol. Voor advies of ondersteuning kunnen zowel slachtoffers, betrokkenen als bezorgde omstaanders terecht bij hulplijn 1712.
Gert Merckx
Expert kringen
Volg de e-learning Ouderenmis(be)handeling via medi-CampusDe mis(be)handeling van ouderen is een frequent en onderschat fenomeen dat een grote impact heeft op de gezondheid van de oudere. Slechts een fractie wordt herkend en in het kader van de vergrijzing zal deze problematiek enkel toenemen. De huisarts is een centrale figuur binnen de eerstelijnsgezondheidszorg en bevindt zich in een ideale positie om gevallen van ouderenmis(be)handeling (OMB) te identificeren en aan te kaarten.
|