Zaterdag, tijdens de Jaarstarter van Domus Medica, ontving een duo huisartsen de Prijs van de Vlaamse en Brusselse huisarts 2025: Liesje Eyckmans en Sonja Castermans werden allebei in de bloemetjes gezet. Geen loze woorden voor beide huisartsen maar concrete projecten die het verschil maken voor de patiënt. Zo reikt hun bekendste project ‘Praktijk aan de Stroom’ daadwerkelijk een oplossing aan voor het huisartsentekort in Antwerpen.
Dr. Liesje Eyckmans en dr. Sonja Castermans vormen een dynamisch duo. Beide huisartsen zijn actief in Antwerpse wijken: de praktijk van Liesje Eyckmans, een Medisch Huis, ligt te midden van de Joodse gemeenschap en vele andere culturen; de praktijk van Sonja Castermans, ook een Medisch Huis, situeert zich in de Seefhoek, een wijk met grote diversiteit en een kwetsbare populatie.
Omdat hun praktijken zo sterk ingebed zijn in deze wijken, voelen ze scherp aan waar het knelt: hoe toegang tot de zorg dichtslibt, hoe inwoners nauwelijks een vaste huisarts vinden, hoe zorgvragen complexer worden, hoe collega’s onder druk komen te staan en hoe geïntegreerde zorg niet zo vanzelfsprekend blijkt.
Geert Cornelis, algemeen coördinator Huisartsenkring Minerva en co-coördinator Huisartsenwachtpost Brabo: “Wat Liesje en Sonja typeert, is hun empirische ingesteldheid, gecombineerd met een hoge dosis gezond idealisme. Ze vertrekken van wat ze zien en horen in de stad en schakelen meteen over naar actie. Met deze attitude stapten Liesje en Sonja de kringwerking in en vervoegden zich bij het bestuur van huisartsenkring Minerva. Niet om te klagen en te zeuren, maar om samen verantwoordelijkheid op te nemen en te handelen.”
Geen woorden, maar daden: dat was ook hun motto tijdens de coronacrisis, waar ze zich allebei engageerden in de uitbouw van de testcentra. Ook toen er meer dan 10.000 nieuwe inwoners in Antwerpen arriveerden door de oorlog in Oekraïne, waren ze opnieuw mee dragend in de uitbouw van het Zorgpunt Oekraïne.
Helemaal baanbrekend wordt dit duo in april 2025. Wat begon als een antwoord op een lokaal probleem – patiënten zonder huisarts – groeide uit tot een innovatief praktijkmodel: de Praktijk aan de Stroom (PAS). Een praktijk die niet concurreert met de bestaande zorg, maar ze ondersteunt en aanvult, en dit zolang als nodig. Dankzij de innovatieve aanpak, met een centraal registratiesysteem en de inzet van multidisciplinaire zorg, wordt de huisartsenzorg hier in nauwe samenwerking met de vier Antwerpse huisartsenkringen, de Eerstelijnszones en de Stad Antwerpen, gemonitord en beter opgevolgd.
In combinatie met de ‘Huisartszoeker’ maken ze nog meer het verschil. Deze applicatie om een huisarts te vinden (www.huisartszoeker.be) blinkt uit in eenvoud, transparantie en efficiëntie, de handelsmerken van beide huisartsen.
Katrien Monten, Healthcare specialist: health literacy and social health Stad Antwerpen: “Dit stroomverhaal, van Praktijk aan de Stroom en de Huisartszoeker, is een blauwdruk, een laboratorium voor hoe eerstelijnszorg in Vlaanderen georganiseerd kan worden. Cijfermateriaal, bevragingen, good practices,… van dit project zullen antwoorden aanreiken die verder gaan dan de grenzen van de huisartsenkring. Zonder de inzet van Liesje en Sonja was dit verhaal gebleven bij een PowerPoint en hooguit een verslag van enkele boeiende brainstormsessies over hoe het zou moeten.”
Dr. Liesje Eyckmans en dr. Sonja Castermans zijn dan ook de terechte winnaars van deze Prijs van de Vlaamse en Brusselse huisarts 2025. Het gaat niet alleen over excellent klinisch werk, maar ook over visie, over verantwoordelijkheid opnemen en over durven bouwen aan de toekomst van het beroep huisarts.
Tijdens de Jaarstarter van Domus Medica op 7 februari ontvingen dr. Liesje Eyckmans en dr. Sonja Castermans elk een cheque t.w.v. 2500 euro, geschonken door Quality Living en Mediportal. Uitgeverij Acco bood hen daarnaast een onderdeel van het ‘Compendium Geneeskunde’ en het boek ‘Urgentieschema’s voor huisartsen’ aan.
Domus Medica wenst beide winnaars van harte proficiat!
Laudatio bij de uitreiking
Geachte aanwezigen,
Beste collega’s,
We zijn zo blij te mogen vieren dat twee huisartsen van ‘ónze’ kring vandaag de Prijs van de Vlaamse en Brusselse huisarts 2025 winnen: Liesje Eyckmans en Sonja Castermans.
Met warme gloed en grote fierheid huldigen we vandaag een heuglijk moment. We vieren een uitzonderlijk duo van huisartsen en doen dit met trots vanuit een driedubbele rol: als huisartsenkring Minerva, als wachtpost Brabo en als vzw Stroom – Praktijk aan de Stroom en Huisartszoeker.
*
Liesje en Sonja zijn de laureaten, omdat ze zich bijzonder verdienstelijk hebben gemaakt op tal van gebieden – navorming, onderzoek, beleid, praktijkorganisatie – en op vele vlakken: van ontsluiting van zorg voor de Antwerpenaar zonder huisarts – hiér en nú – tot structurele uitbouw van het aanbod eerstelijnszorg voor Antwerpen – nú en voor mórgen.
*
We nemen graag even de tijd om te vertragen, om niet meteen te beginnen bij structuren, projecten, beleidsvisies; maar bij wie Liesje en Sonja zijn als persoon, wat hen inspireert in hun denken en doen, hoe ze de kern van hun beroep – huisartszijn – beleven en hertalen naar anderen, naar collega’s en patiënten. ‘Medemensen’, ‘nabijheid’, ‘verbinding’ – dit zijn enkele woorden waarmee ze de spil van huisartszijn ervaren. Daarmee dragen ze hun beroep uit; daaruit groeien ze als persoon; vandaaruit raken ze velen – motiveren, inspireren, bewegen mensen in hun omgeving.
*
Nanoniveau – gezin
Een huisarts wordt eerst gevormd ver vóór de praktijk, ver vóór de titel van arts; in het gezin; in het leven naast het werk. Liesje en Sonja hebben dit goed begrepen en weten dat het hoogste diploma het opschrift draagt van ‘sterke persoon met een warm hart’ en dat dit certificaat niet eenmalig wordt uitgereikt, maar iets is waarvoor je elke dag moet gaan.
Het gezinsleven is voor Liesje en Sonja geen randverhaal, maar een bewuste prioriteit. Zoals bij vele huisartsen combineren ze hun praktijk met gezin, waarin ouderschap centraal staat, gedragen in tandem met hun partners. Of dit altijd vanzelf gaat? Allicht niet. Of ze zonder kunnen? Zéker niét! De keuze voor hun gezin is bewust en geen beperking – maar bron waaruit ze krachten putten. Door wie ze zijn en hoe ze zijn gevormd, slagen ze erin balans te vinden tussen werk en gezin. Ze spelen het ene niet uit tegen het andere, maar combineren en balanceren. Door weloverwogen keuzes te maken en efficiënt met tijd om te gaan en huisartsuren doelgericht in te zetten, stroomlijnen ze praktijk- en gezinsorganisatie dusdanig dat het ene niet in het vaarwater van het andere komt. – Laat dit voor vele huisartsen een voorbeeld zijn.
*
Microniveau – praktijk
Wat hen door hun gezin sterk maakt vormt een fundament van hun praktijk – van een plek waar zorg elke dag opnieuw wordt geboden; waar patiënten binnenkomen met hun verhalen, hun kwetsbaarheid en hun vertrouwen. In hun praktijk durven Liesje en Sonja te vernieuwen – elk op hun eigen manier. Liesje binnen een medisch huis; Sonja binnen een klassieke prestatiepraktijk. Hun praktijken zijn geen statische maar erg dynamische organisaties – steeds in verandering; altijd zoekende naar wat voor de patiënt en collega’s beter kan; met één doel: hoe zorg optimaal aanpassen aan noden van mensen en hoe daaraan collegiaal draagkracht geven!
*
Wat hen, in hun praktijk, zo bijzonder maakt, is dat wat Liesje en Sonja doen niet stopt aan de dorpel van hun praktijk. Op die dorpel ligt een loper die hen brengt naar de samenleving met haar zorgproblemen – niet een samenleving met hoofdletter ‘S’ geschreven (met daarin grootse maatschappelijke problemen), maar naar een samenleving zoals die op buurt- en wijkniveau leeft en door de Antwerpenaar wordt beleefd. Want die samenleving prikkelt hen; voor die samenleving zijn Liesje en Sonja niet onverschillig; door die samenleving kijken én handelen ze verder dan de dorpel van hun praktijk en zetten ze deuren en ramen wagenwijd open naar hoe zorg beter en anders kan in buurt en wijk. Dit is wat anders dan navelstaren op mathematische problemen van maatschappelijke zorgtekorten binnen vier muren van een eigen praktijk. Dit is doen en voordoen!
*
Antwerpen is een lappendeken van buurten en wijken die erg van elkaar verschillen en waarin culturele diversiteit een thuishaven vindt. De praktijken van Liesje en Sonja liggen elk in een andere wijk. In ‘hún’ wijk zijn ze diep ingebed; daarin zijn ze al decennialang verankerd, door de vorige generatie overgedragen, met een staat van dienst die in België zelfs in aanmerking komt, om na meer dan 50 jaar, een vraag in te dienen voor de eretitel ‘koninklijk’ (wat beiden niet gaan doen, want het gaat hen niet om titels). Deze rijke geschiedenis (van praktijken die van generatie op generatie zijn overgegeven) is geen last, maar een fundament waarop verder werd gebouwd én vernieuwd.
De praktijk van Liesje – Medisch Huis Lange Leem 385 – ligt pal in hét hart van Klein Antwerpen, te midden van de Joodse gemeenschap en vele andere culturen, op een boogscheut van Domus Medica. De praktijk van Sonja – Medisch Centrum Seefhoek – ligt (zoals de naam doet vermoeden) in dé Seefhoek – een wijk die zich kenmerkt door een grote diversiteit, maar ook door kwetsbaarheid en veerkracht. Beide praktijken zijn werkplekken waar de samenleving in al haar complexiteit letterlijk de spreekkamer binnenstapt – plekken als open viziers op wat er leeft en beweegt in buurten en wijken.
Net daar, in die wijken, tonen Liesje en Sonja wat hedendaagse huisartsengeneeskunde kan zijn: in elk geval niet wereldvreemd – lees buurt-/ wijkvreemd – maar erg nabij en warm, toegankelijk en kwaliteitsvol, oprecht en realistisch. – Laat dit voor vele praktijken een voorbeeld zijn!
*
Mesoniveau – huisartsenkring
Omdat hun praktijken zo sterk ingebed zijn in een wijk waarin diversiteit huist en omdat Liesje en Sonja daardoor zo dicht bij de dagelijkse realiteit staan, voelen beiden scherp aan waar het knelt: hoe toegang tot zorg dichtslibt; hoe inwoners nauwelijks een vaste huisarts vinden; hoe zorgvragen complexer worden; hoe collega’s onder druk komen te staan en hoe geïntegreerde zorg niet zo vanzelfsprekend blijkt.
*
Wat Liesje en Sonja typeert: ze zijn erg empirisch ingesteld – en dit met een hoge dosis gezond idealisme; ze vertrekken vanuit de waarneming (bron van inzicht en kennis), vanuit wat ze zien en horen in de stad, en schakelen meteen over naar actie – genoeg met herkauwen van heuse problemen die de grote wereld tergen; het komt erop aan de kleine wereld met haar grote problemen voor de man of vrouw in de straat te veranderen!
Met deze attitude stapten Liesje en Sonja de kringwerking in en vervoegden zich bij het bestuur van Minerva. Niet om te klagen en te zeuren, maar om samen verantwoordelijkheid op te nemen en te handelen.
Dat hebben Liesje en Sonja gemeen met elkaar – maar elk op hun eigen manier en ieder met een bijzondere stijl. Liesje – de persoon met een groot synthesevermogen – verbindt als kringvoorzitter; ze weet te luisteren naar ieders mening, jong en oud, en brengt uiteenlopende stemmen samen om vandaaruit een gedragen visie te vormen. Sonja – de persoon van de pragmatische aanpak – handelt met een onstilbare energie, die ze inzette in de uitbouw van Noodpunt 2060 – ze sprint als een Arabisch volbloed, trekt als een Brabander, maar heeft iets weg van Lucky Luke: ze is sneller dan haar schaduw.
*
Liesje en Sonja waren met de uitbouw van de testcentra, mee de motor tijdens de coronacrisis in Antwerpen, en toen de oorlog in Oekraïne Antwerpen meer dan 10.000 nieuwe inwoners rijker maakte, waren ze opnieuw mee dragend in de uitbouw van het Zorgpunt Oekraïne. In periodes van onzekerheid en hoge druk staan ze steeds mee aan het roer en dit met een groot gevoel van urgentie en verantwoordelijkheid. – Wat een voorbeeld voor velen!
*
Van mesoniveau naar macroniveau – vzw Stroom: Praktijk aan de Stroom & Huisartszoeker
Maar we zijn er nog niet! Een hoogtepunt volgt – geenszins een sluitstuk! Een stroom valt niet tegen te houden door één enkel mijlpaal! En stromen – dat doet het in Antwerpen. Dit mede door de peddelende en voortvarende krachten van Liesje en Sonja – de schelde deint niet, maar stroomt volmondig – richting: Praktijk aan de Stroom.
Wat begon als een antwoord op een lokaal probleem — patiënten zonder huisarts — groeide uit tot een innovatief praktijkmodel. Een praktijk die niet concurreert met bestaande zorg, maar ze ondersteunt en aanvult, en dit zolang als nodig; een praktijk die tijdelijk een brug bouwt tussen patiënt en reguliere praktijk; een praktijk ook die zorgdelegatie naar het model van een nurse led clinic inzet als versterking, niet als bedreiging. Dit alles staat voor: Praktijk aan de Stroom!
Deze praktijk is één van de pijlers van het stroomverhaal dat zich in Antwerpen laat schrijven. Een andere pijler is de Huisartszoeker. Met dit verhaal wordt meteen de nood gecapteerd om de intensieve zoektocht van patiënten naar eerstelijnszorg (reguliere huisarts of Praktijk aan de Stroom) te vergemakkelijken. De applicatie van de Huisartszoeker (www.huisartszoeker.be) blinkt uit in eenvoud, transparantie en efficiëntie. Niet toevallig de handelsmerken van Liesje en Sonja.
Maar nog zijn we er niet. Vanaf de start namen Liesje en Sonja alle Antwerpse huisartsen mee in de stroom van verandering die PAS en Huisartszoeker op gang brengt. Zo wordt er volop ingezet in bijscholingen; cijfers worden, met academische ondersteuning, bijgehouden; good practices, tips en tricks worden gedeeld. De eerste resultaten laten zich kennen – over de grenzen van de eigen kring heen.
*
Formeel bevindt het stroomverhaal – met de initiatieven van Praktijk aan de Stroom en de Huisartszoeker – zich misschien vandaag nog op mesoniveau. Maar inhoudelijk reikt het veel verder. Het is een blauwdruk; een laboratorium voor hoe eerstelijnszorg in Vlaanderen georganiseerd kan worden in tijden van schaarste. Het verhaal belooft U: U zal nog horen van Praktijk aan de Stroom, van de Huisartszoeker en van zoveel meer wat dit verhaal te bieden heeft (resultaten van bevragingen, captatie van cijfermateriaal, tools voor praktijkorganisatie enz.).
*
Zonder de inzet van Liesje en Sonja was dit verhaal gebleven bij een PowerPoint – hooguit een verslag van enkele boeiende brainstormsessies over hoe het zou moeten, terwijl ogen staren op de navel van ongenoegen. Doordat Liesje en Sonja verder kijken dan de dorpel van hun praktijk, door een loper uit te leggen langs deuren en ramen, naar buurten en wijken in de stad, door die loper te betreden met acties en daden, zijn woorden realiteit geworden. – Laat vooral dit voor ons allen een voorbeeld zijn!
*
Geachte aanwezigen,
Daarom verdienen Liesje en Sonja naar onze bescheiden Antwerpse mening de Prijs van de Vlaamse en Brusselse Huisarts anno 2025, voor verdienstelijkheid op het gebied van navorming, wetenschappelijk onderzoek en uitbouw van de eerstelijnszorg.
Inderdaad, het gaat niet alleen over excellent klinisch werk. Het gaat over visie; over verantwoordelijkheid opnemen; over durven bouwen aan de toekomst van het beroep huisarts. En misschien dit alles met een knipoog naar Pipi Langkous: ‘we hebben dit nog nooit gedaan, we denken wel dat het zal lukken’.
Liesje Eyckmans en Sonja Castermans doen dat — stap voor stap, niveau per niveau. Van gezin naar praktijk; van praktijk naar kring; van kring naar een initiatief dat vandaag al impact heeft, en morgen mogelijk het beleid mee vormgeeft.
We vieren dat dit engagement loont en zeggen samen: dit is huisartsgeneeskunde op haar sterkst.
Beste Liesje, beste Sonja,
Van harte proficiat. Jullie hebben gewonnen — en wij allen winnen met jullie mee.
Geert Cornelis
Algemeen coördinator Huisartsenkring Minerva en co-coördinator Huisartsenwachtpost Brabo
Katrien Monten
Healthcare specialist: health literacy and social health Stad Antwerpen
