Praktijkverpleegkundige

Het stijgend aantal mensen met chronische ziekten en complexe ondersteuningsnoden vergroot de druk op de huisartsenpraktijk. Deze druk kan opgevangen worden door in te zetten op ‘geïntegreerde zorg’. Dat is zorg die de patiënt centraal stelt en in samenwerking met andere diensten garandeert dat patiënten een continuüm ervaren van zowel preventieve, curatieve als palliatieve zorg.  

Van hieruit rijst de vraag hoe je jouw huisartsenpraktijk kan organiseren om geïntegreerde zorg te bieden. Samenwerken met een praktijkverpleegkundige kan hier aan bijdragen.

Maar wat is een praktijkverpleegkundige? Wat is de meerwaarde voor uw patiënten? En hoe organiseer je de samenwerking in de praktijk? In onderstaand filmpje en in de FAQ praktijkverpleegkundige hopen we een antwoord te bieden op deze en vele andere vragen.

1. Zorggerelateerde informatie

1.1. Wat is een praktijkverpleegkundige?

Een praktijkverpleegkundige kan zelfstandig en in samenwerking met de huisarts diverse taken opnemen in de huisartsenpraktijk, altijd met respect voor ieders verantwoordelijkheid en rol. Mogelijke taken voor de praktijkverpleegkundige beslaan vier domeinen:

  • Zorginhoudelijke taken gericht op chronische en complexe zorg
  • Zorginhoudelijke taken gericht op preventie
  • Medisch-verpleegtechnische interventies
  • Ondernemerschap, dossierbeheer en aanspreekpunt

Meer informatie over het takenpakket leest u onder paragraaf 1.3. 

Daarnaast bestaan er verschillende opleidingsniveaus voor verpleegkundigen. Zo kunnen verpleegkundigen met een bachelor-diploma er sinds enkele jaren voor kiezen om zich verder te specialiseren via het postgraduaat Verpleegkundige in de Huisartsenpraktijk (VIHP). Een VIHP is opgeleid om als autonome zorgverlener in een huisartsenpraktijk samen met de arts in te staan voor de (chronische) zorg voor patiënten, en medisch-technische en verpleegkundige handelingen. Een VIHP beschikt over verpleegkundige competenties die worden verdiept en verbreed naar een huisartsgeneeskundige context.   

Zowel een verpleegkundige zonder postgraduaat als met een postgraduaat kunnen aan de slag in de huisartsenpraktijk.   


1.2. Wat is de meerwaarde van een samenwerking tussen huisarts en praktijkverpleegkundige voor patiënt en praktijk?

Door de complementaire vaardigheden, ervaringen en expertise van huisarts en praktijkverpleegkundige kan een breder en meer kwaliteitsvol zorgpallet worden aangeboden binnen de visie van geïntegreerde zorg. Meer specifiek, eerstelijnszorg in samenwerking met een praktijkverpleegkundige…

…heeft een positieve impact op de zorgervaring van de chronische patiënt. Bijvoorbeeld omdat…

  • er meer ruimte is om zowel de gezondheid als de sociale situatie van de patiënt in kaart te brengen. De praktijkverpleegkundige kan een ultieme brugfiguur zijn tussen zorg en welzijn.
  • de praktijkverpleegkundige een belangrijke rol speelt in het stimuleren van zelfzorgvaardigheden. Door deze pro-actievere aanpak kunnen bijvoorbeeld patiënten op leeftijd of met kwetsbaarheden langer hun functies en onafhankelijkheid bewaren.

…vergroot de impact van preventie en de toegankelijkheid van de huisartsenpraktijk. 

Dit zie je onder andere terug in:

  • een significante stijging van het absolute aantal gescreende mensen op borst- en baarmoederhalskanker.
  • dat de praktijkverpleegkundige wordt gezien als een laagdrempelig aanspreekpunt voor de patiënt, wat de continuïteit van zorg positief beïnvloedt.
  • de patiënt in rookstopbehandeling is vaker geneigd om advies aan te nemen wanneer er een praktijkverpleegkundige betrokken is. 

… faciliteert een zorgaanbod dat beter aansluit op de zorgnoden van patiënten

Bijvoorbeeld doordat:

  • een praktijkverpleegkundige een verbetertraject kan opzetten rond de zorg van kwetsbare ouderen of zelfmanagement van diabetespatiënten (zie ook vraag 3.3).
  • een efficiëntere en flexibelere tijdsbesteding doordat de praktijkverpleegkundige de patiëntenstroom en agendabeheer kan optimaliseren.

…resulteert in een grotere ervaren werkvoldoening bij huisartsen. Omdat huisartsen…

  • het verrijkend vinden om samen te werken als professionals die elkaar aanvullen in kennis en kunde en zorg vanuit een ander standpunt benaderen.
  • de workload beter kunnen verdelen en zo betere continuïteit van zorg kunnen garanderen.
  • patiëntenzorg kunnen bieden met een meer geïntegreerde en holistische benadering.1

1.3. Welke taken kan een praktijkverpleegkundige uitvoeren?

1. Zorginhoudelijke taken gericht op chronische en complexe zorg

  • inzetten op zelfmanagement via het opstellen van medicatieschema’s, ondersteunen in monitoring via gezondheidsapps, doorverwijzen naar correcte patiënten-informatie en de patiënt opleiden.
  • opvolgen en begeleiden van protocollaire zorg van bijvoorbeeld patiënten met diabetes, COPD, nier- en of hartfalen.
  • initiëren en uitvoeren van voorafgaande zorgplanningsgesprekken.
  • opvolgen en ondersteunen bij psychosociale problemen.
  • opnemen van de rol als casemanager bij complexe zorgnoden en afstemmen samenwerking 2e lijn (naadloze zorg).
  • proactief contacteren van patiënten.
  • outreachen naar en ondersteunen van mantelzorgers.

2. Zorginhoudelijke taken gericht op preventie

  • bewaken van vaccinaties op patiënt- en/of praktijkniveau.
  • leefstijladvies, werken met de gezondheidsgids.
  • geven van soa en preconceptie-advies.
  • stimuleren en opvolgen van bevolkingsonderzoeken.

3. Medisch- en verpleegtechnische interventies

  • het zelfstandig aanpakken van eenvoudige acute medische problemen, zoals bijvoorbeeld wondzorg.
  • diverse interventies zoals bloedafname, vaccinatie, assisteren bij kleine ingrepen, eenvoudige technische onderzoek, preoperatief onderzoek, ECG, spirometrie, cryotherapie, cerumen verwijderen.

4. Ondernemerschap, dossierbeheer en aanspreekpunt

  • een rol spelen in het optimaliseren en verbeteren van de zorgorganisatie op basis van Evidence Based Nursing (EBN)
  • aanspreekpunt voor welzijn-, onderwijs- en arbeidssector
  • (telefonisch) organiseren van de patiëntenstroom
  • EMD up to date houden, afspraken maken rond coderen, query’s trekken en initiëren van verbeterprojecten op basis van gegevens.
  • stockbeheer en beheer Vaccinnet (bij afwezigheid van secretariële ondersteuning in de praktijk).

De verpleegkundigen kunnen (technische) verstrekkingen zelf, op voorschrift van een arts of toevertrouwd door een arts, uitvoeren. In bijgevoegd document vindt u een opsomming van deze technisch verpleegkundige verstrekkingen.

Minder lezen en méér zien? Bekijk voor VIHP’s in actie de korte informatieve video van de Universiteit Antwerpen .

Of luister naar de ervaringen van collega-artsen en VIHP’s vanuit diverse praktijken en hun samenwerking en taakverdeling in de webinar “verpleegkundige in de huisartsenpraktijk” georganiseerd vanuit de Universiteit Antwerpen. Specifiek worden ervaringen gedeeld vanuit het perspectief van een…

  • VIHP zelf vanaf minuut 1.05.50 tot 1.12.40
  • arts werkzaam in een prestatiegerichte groepspraktijk vanaf minuut 17.35 tot 20.43
  • solo-arts in een prestatiepraktijk vanaf minuut 21.05 tot 23.11
  • arts werkzaam in een forfaitair medisch huis vanaf minuut 23.58 tot 27.45.

1.4. Wat is het verschil tussen een praktijkverpleegkundige en een zelfstandig verpleegkundige?

Een zelfstandig verpleegkundige beperkt zich in principe tot het uitvoeren van medisch- en verpleegtechnische handelingen. Hij/zij is niet in loondienst van de huisartsenpraktijk maar heeft een eigen vennootschap. De Impulseo-vergoeding kan niet gehanteerd worden voor een zelfstandige verpleegkundige (zie vraag 2.5.).

Een praktijkverpleegkundige kan autonoom instaan voor medisch inhoudelijke taken gericht op preventie, chronische en complexe zorg. Zie vraag 1.3 voor een volledig overzicht van het takenpakket van de praktijkverpleegkundige. Ook heeft de praktijkverpleegkundige, in tegenstelling tot de zelfstandige verpleegkundige, een vaste aanstelling in de huisartsenpraktijk.

1.5. Wat is het verschil tussen een praktijkverpleegkundige en een praktijkondersteuner? 

Een praktijkondersteuner heeft geen verpleegkundig diploma en mag geen verpleegkundige taken uitvoeren. De praktijkondersteuner is bevoegd voor het uitvoeren van administratieve en organisatorische taken zoals het onthaal, de telefonische permanentie, en administratieve (bv. opvolgen mailbox) en logistieke ondersteuning (bv. stockbeheer).

  • 1. Matthys et al. (2017). An overview of systematic reviews on the collaboration between physicians and nurses and the impact on patient outcomes: what can we learn in primary care? BMC Family Practice, 18(110).

2. Aanwerving en organisatorische zaken

2.1. Hoe vind ik een praktijkverpleegkundige?

Je kan vanaf juni 2021 een vacature voor een praktijkverpleegkundige op medi-Jobs plaatsen en/of een ander platform met vacatures of rechtstreeks contact opnemen met de coördinatoren van de VIHP-opleiding (zie contact gegevens vraag 3.9).

Het is ook mogelijk om een bachelor verpleegkundige met ondernemingszin aan te nemen die een VIHP-opleiding wil volgen en dan de klinische stage in jouw praktijk loopt. De meeste studenten blijven na een positieve stage-ervaring in hun opleidingspraktijk werken. Zie vraag 3.3 voor meer informatie over de klinische stage.

2.2. Kan een praktijkverpleegkundige deeltijds werken bij meerdere praktijken?

Ja, het gaat dan om een samenwerkingsverband tussen huisartsenpraktijken waar elke praktijk de praktijkverpleegkundige voor een aantal uur aanwerft. In de praktijk komt dit neer op maatwerk. Bovendien is het belangrijk dat de visie en werkprocedures van de huisartsenpraktijken waarin de praktijkverpleegkundige te werk gesteld wordt overeenstemmen.

2.3. Wat zijn de loonkosten voor een praktijkverpleegkundige?

Kwalitatieve samenwerking tussen praktijkverpleegkundige en huisarts vraagt om goede structurele randvoorwaarden. Een correcte verloning is dan ook belangrijk. Er wordt een arbeidsovereenkomst gesloten tussen de praktijkverpleegkundige en de huisartsenpraktijk.  

Er is geen eenduidig loonbarema voor de praktijkverpleegkundige. Huisartsenpraktijken en hun medewerkers, zoals praktijkverpleegkundigen, ressorteren onder het Paritair Comité voor de Gezondheidsinrichtingen en-diensten, PC 330. Officieus worden VIHP’s ook wel eens ondergebracht onder subsector PC 330.04, ook wel eens de “residuaire sector PC 330” genoemd. In de praktijk zijn de minimumlonen van deze CAO zo laag dat deze zelden gevolgd worden voor de medische en paramedische functies. Daarom aligneren vele huisartsenpraktijken eerder op de oude ziekenhuisbarema’s of de IFIC-doelbarema's

2.4. (Hoe) kan een praktijkverpleegkundige diens handelingen honoreren?

Momenteel is er nog geen wettelijk kader waarin de praktijkverpleegkundige diens activiteiten, zonder toezicht van een arts, kan laten honoreren.

Sommige prestatiepraktijken rekenen de handelingen die de praktijkverpleegkundige stelt aan via de arts die de handeling aan de praktijkverpleegkundige toevertrouwde en onder wiens verantwoordelijkheid en persoonlijke controle de praktijkverpleegkundige werkt. Deze werkwijze wordt gebaseerd op artikel 1, § 4bis van de bijlage bij het Koninklijk Besluit van 14 september 1984 tot vaststelling van de nomenclatuur van de geneeskundige verstrekkingen inzake verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering. Duidelijkheid over deze manier van vergoeding van verpleegkundige verstrekkingen in een huisartsenpraktijk en het gebruik van artsennomenclatuur voor verpleegkundige prestaties ontbreekt op dit moment. Andere prestatiepraktijken wenden de erelonen van de huisartsen aan om de loonkost van de praktijkverpleegkundige te betalen.

In een forfaitaire praktijk wordt de praktijkverpleegkundige betaalt vanuit het verpleegkundig forfait wat neer komt op ongeveer 15 euro per maand per patiënt.

Beluister de ervaringsverhalen over honorering van een VIHP in diverse praktijkvormen in de webinar “verpleegkundige in de huisartsenpraktijk” georganiseerd vanuit de Universiteit Antwerpen.

  • Twee huisartsen werkzaam in een prestatiegerichte groeps- en solopraktijk vanaf minuut 37.23 tot 45.35
  • Een huisarts werkzaam in een forfaitair medisch huis vanaf minuut 48.10 tot 50.32

2.5. Is er subsidie voor het opvangen van een deel van de loonkosten van een praktijkverpleegkundige?

De kosten van een praktijkverpleegkundige die ook administratieve taken uitvoert, worden momenteel gedeeltelijk vergoed via Impulseo. Hiervoor is het wel noodzakelijk dat er een duidelijke procentuele opsplitsing tussen de taken vermeld wordt in de arbeidsovereenkomst, vermits enkel de administratieve taken in aanmerking komen. Een voorbeeld van deze opsplitsing kan u bekomen bij annemie.verwilt@domusmedica.be. 

Momenteel is het Impulseofonds in hervorming. Zo geeft de Vlaamse Regering in een uitvoeringsbesluit aan te investeren in de ondersteuning en uitbouw van huisartsenpraktijk in Vlaanderen, met extra incentives voor wie interdisciplinaire samenwerking voorziet. Er wordt o.a. een subsidiepremie voor multidisciplinaire praktijkvormen voorzien:  

  • Een startende huisarts komt in aanmerking voor een renteloze lening van €35.000 voor het uitbouwen van de praktijk. Bijkomend kan €10.000 extra renteloos geleend worden als aan een aantal bijkomende voorwaarden rond samenwerking met een praktijkverpleegkundige of praktijkondersteuning voldaan is.  
  • Een subsidiepremie voor multidisciplinaire praktijkvormen o.a. een premie van €7.400 per jaar als tegemoetkoming in de loonkost van een extra medewerker (één praktijkondersteuner of één praktijkverpleegkundige). Bijkomend kan een surplus gegeven worden van €800 per jaar indien de huisarts inzet op extra vorming voor de verdere professionalisering van de samenwerking. 

Voor de premie van €7.400 dient de praktijkondersteuner of praktijkverpleegkundige in loondienst minimum 4 uur navorming per jaar gevolgd te hebben, waarvan minstens één uur per jaar samen met de aanvragende huisarts.  

Deze tegemoetkoming zal aangevraagd en toegekend worden in 2023.  

2.6. Hoe staat het met de aansprakelijkheid van een praktijkverpleegkundige?

Een praktijkverpleegkundige is een werknemer in loondienst. Tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst is de verpleegkundige die een fout maakt en schade veroorzaakt beperkt in zijn burgerlijke aansprakelijkheid. De praktijkverpleegkundige kan in drie gevallen rechtstreeks aangesproken worden, met name in geval van bedrog, zware schuld en eerder gewoonlijk voorkomende lichte fout. Indien er geen sprake is van een opzettelijke, zware of gewoonlijk voorkomende fout, zal niet de verpleegkundige maar wel de huisarts aansprakelijk gesteld kunnen worden voor fouten van de verpleegkundige.

Verder kan een verpleegkundige ook strafrechtelijk aansprakelijk gesteld worden. Zo is in bepaalde omstandigheden een vervolging (en eventuele veroordeling) mogelijk voor onder meer (on)opzettelijke slagen en verwondingen of schuldig verzuim.

De huisarts die de verpleegkundige tewerkstelt dient verzekerd te zijn voor zijn beroepsaansprakelijkheid. Bij AMMA Verzekeringen is het mogelijk om de beroepsaansprakelijkheidsverzekering van de soloarts uit te breiden (mits bijpremie) voor de verpleegkundige. Daarentegen sluiten groepspraktijken beter een verzekering burgerlijke aansprakelijkheid uitbating af, op naam van de groepspraktijk met uitbreiding naar de praktijkverpleegkundigen of andere zorgverleners die door de groepspraktijk worden tewerkgesteld. In ieder geval kan de verpleegkundige zich ook zelf verzekeren.

Tijdens de klinische stage is de VIHP-in-opleiding verzekerd via de verzekering van de desbetreffende onderwijsinstelling. Opgelet, indien de student tijdens zijn/haar stage betaald wordt, is hij/zij werknemer en valt de aansprakelijkheid terug op de werkgever. Er wordt enkel een stagecontract opgemaakt wanneer er geen loonverband is.

2.7. Wat moet er in het arbeidscontract staan?

In het contract dienen alle basiselementen aanwezig te zijn zoals bijvoorbeeld de duur van de overeenkomst, het salaris, bijkomende verplichtingen zoals beroepsgeheim, vakantie, arbeidsongeschiktheid, bescherming persoonsgegevens en de beëindiging.

Wil je graag een modelovereenkomst? Vraag deze aan via annemie.verwilt@domusmedica.be

3. Opleiding

3.1. Wie kan zich aanmelden voor de opleiding tot Verpleegkundige in de Huisartsenpraktijk (VIHP)?

De diverse VIHP-opleidingen richten zich op verpleegkundigen met een bachelor diploma die

  • willen verder studeren
  • reeds werkzaam zijn in het veld maar de switch willen maken naar de huisartsgeneeskunde 
  • al in een huisartsenpraktijk werken maar specifieke scholing wensen.

Een diploma van bachelor in de verpleegkunde is verplicht, enkele jaren werkervaring worden aanbevolen.

3.2. Welke onderwijsinstellingen voorzien een VIHP-opleiding en hoe ziet het studieprogramma eruit?

Arteveldehogeschool

Het postgraduaat van de AHS bouwt het studieprogramma op in zeven modules (27 SP):

  • De huisartsenpraktijk: visie, organisatie en communicatie
  • Verpleegkundige opvolging van chronisch zieke patiënten, protocollair werken
  • Patiëntenbegeleiding, educatie en coaching
  • Continuïteit van zorg met multidisciplinaire focus
  • Twee modules met klinisch onderwijs in de vorm van een stage en intervisie
  • Innovatieproject of syntheseproject

Universiteit Antwerpen

Het postgraduaat aan de UA wordt gedoceerd door huisartsen en ervaren VIHP’s en voorziet een studieprogramma met vijf onderdelen (35 SP):

  • Praktijkorganisatie en communicatie
  • Gezondheid, preventie en patiënteducatie
  • Doelgroep specifieke protocolzorg, zorgplanning, case management en integrated care
  • Geestelijke gezondheidszorg in de huisartsenpraktijk
  • Klinische praktijk: een stage waarin het uitwerken van een syntheseproject, het coachen in de praktijk en intervisie centraal staat. Een spirometrie-opleiding en baarmoederhalsscreening is inbegrepen.

Beluister de toelichting van het programma in de webinar “verpleegkundige in de huisartsenpraktijk” georganiseerd vanuit de Universiteit Antwerpen vanaf minuut 1.13.19

3.3. Hebben recent opgeleide VIHP’s voldoende praktijkervaring?

Elke VIHP-in-opleiding doet tijdens de klinische stage praktijkervaring op. Uitgaand van een probleemstelling in de praktijk werken studenten een praktijkgericht innovatief of kwaliteitsverbeterend project uit vanuit evidence based richtlijnen, protocollen, wetenschappelijke literatuur en good practices, altijd in overleg met de stageplaats. Het resultaat is een uiteenzetting in een syntheseproject of innovatieproject dat schriftelijk wordt ingediend en mondeling verdedigd voor een jury. Het doel is om de rol van de VIHP en de samenwerking met de huisarts(en) verder uit te werken in functie van de kwaliteit van de patiëntenzorg.

Enkele voorbeelden van syntheseprojecten zijn de opvolging van diabetes en chronische nierinsufficiëntie, vaccinatiebeleid, astma en COPD, INR opvolging, valpreventie, geriatrische assessment.

3.4. Hoelang duurt de VIHP-opleiding?

Alle aangeboden opleidingen voorzien een studieprogramma van één academiejaar. Dit kan ook gespreid worden over twee jaren. In dat geval wordt de theorie in het eerste jaar opgenomen en de klinische stage en het syntheseproject in het tweede jaar. 

3.5. Hoeveel uren kan een VIHP-in-opleiding in mijn praktijk werken?

Afhankelijk van de gekozen opleiding omvat de klinische stage 210 uur (Arteveldehogeschool), of 240 uur (UA). Deze wordt bij voorkeur verspreid met een minimum van 8 tot 12 uur per week. In het antwoord op vraag 3.3 vind je meer informatie over de inhoud van de klinische stage.

3.6. Hoeveel kost de VIHP-opleiding?

Meer informatie over de kostprijs van de opleiding vind je op de website van Arteveldehogeschool en Universiteit Antwerpen. Studenten en stagepraktijken worden begeleid tijdens de klinische stageperiode om de VIHP-rol helder te maken en duidelijke taakafspraken te maken.

De opleidingen kunnen deels met de KMO-portefeuille bekostigd worden. De KMO-portefeuille is een steunmaatregel die ondernemers een financiële tegemoetkoming geeft als ze opleiding of advies aankopen bij een geregistreerde dienstverlener. Ook komt de opleiding in aanmerking voor het Vlaams Opleidingsverlof. Dat een vergoeding voor de werkgever voorziet voor de dagen die de VIHP in opleiding eventueel opneemt om lessen bij te wonen of examens voor te bereiden.

3.7. (Hoe) kan ik de stageplaats worden voor een VIHP-in-opleiding?

Een deel van de cursisten zijn reeds werkzaam in een huisartsenpraktijk. Het deel dat nog geen vaste werkplaats heeft, wordt tijdens voorafgaande gesprekken aan de klinische stage gerekruteerd door de praktijk. Indien u als praktijk graag de functie van stageplaats wil opnemen, contacteer de desbetreffende coördinatoren van de opleidingen (zie vraag 2.1.).

Luister voor ervaringen van andere artsen met VIHP’s in opleiding naar de webinar “verpleegkundige in de huisartsenpraktijk” georganiseerd vanuit de Universiteit Antwerpen vanaf minuut 1.00.50 tot 1.05.34 en vanaf 1.21.01 tot 1.24.00.

3.8. Heeft een VIHP-in-opleiding recht op een stagevergoeding?

Een VIHP in stageverband ontvangt geen verloning tijdens de stage.

Gezien de verpleegkundige tijdens de stage-uren geen inkomen heeft, is het wel te overwegen om een deel van het opleidingsgeld door de praktijk aan te vullen via de KMO-portefeuille. Zie het antwoord op vraag 3.6 voor meer informatie.

3.9. Waar kan ik een toekomstige VIHP aanmelden voor de opleiding?

Arteveldehogeschool

Contacteer info.verpleegkundigehuisartsenpraktijk@arteveldehs.be of meld je aan via de website van Arteveldehogeschool.

Universiteit Antwerpen

Contacteer VIHP@uantwerpen.be of via het aanmeldingsformulier op de website van de Universiteit Antwerpen.

Nieuwsgierig en wil je meer lezen, zien of luisteren?

Publicatie datum
14 apr 2021
Revisiedatum
21 sep 2022