Yildiz G, Van Vlaslaer V, Hertogen M, Avonts D
Moslims met diabetes worden jaarlijks geconfronteerd met een dilemma: wel of niet vasten tijdens de ramadan. Gedurende deze maand is het voor moslims verboden te eten, te drinken of medicatie in te nemen tussen zonsopgang en zonsondergang. Dit staat haaks op de adviezen van een gezonde levensstijl voor diabetici: regelmatige inname van voedsel, geregeld water drinken en nauwkeurige inname van medicatie. De islam voorziet vrijstellingen voor deelname aan de ramadan voor zieke mensen. Maar moslims met diabetes voelen zich niet ziek.
Hoeveel moslims met diabetes volgen de Ramadan? Hoe gaan ze om met de instructies van hun dokter en de regels van hun geloof?
In drie ziekenhuizen in Antwerpen werden moslims met diabetes uitgenodigd voor een interview. Bovendien werden patiënten ook gerekruteerd via de sneeuwbal methode: een bevraagde persoon contacteerde een volgende kandidaat voor een interview.
Wie toestemde werd door allochtone interviewers bevraagd over hun eetpatroon, levenswijze en diabetestherapie voor en tijdens de Ramadan. De interviewers waren studenten dieetleer met een specifieke training voor dit onderzoek. Elk gesprek verliep in de moedertaal van de ondervraagde.
In totaal waren 87 vragenlijsten beschikbaar voor analyse: 60 vrouwen en 27 mannen. De gemiddelde leeftijd was 55 jaar (SD: 12,5 jaar). Acht van de tien verbleven al meer dan 10 jaar in België. Bijna iedereen (96%) ziet zichzelf als een traditionele moslim: 46% met Turkse wortels en 48% komende vanuit Marokko. Gehuwd waren 85 % van de ondervraagden. Eén op tien was analfabeet en 47% had enkel een lagere schoolopleiding gevolgd (maximum tot 12 jaar).
De diabetes bestond gemiddeld 10 jaar (SD=7,3) en de gemiddelde BMI bedroeg 31,2 (SD=6,1). Drie op vier (76%) gaf aan dat hun diabetes niet goed geregeld was. Twee op drie werden gevolgd in het ziekenhuis en één op drie in de eerste lijn.
Van de 87 bevraagden namen 53 deel aan de Ramadan: 70% van de mannen en 59% van de vrouwen. De meesten (84%) spreiden hun medicatie over twee innamen, 14% reduceert het tot éénmaal daags en 4% stopt alle medicatie.
Eén op vijf met insuline-therapie verandert het injectie schema. Vier patiënten met drie injecties per dag: 2 nemen niet deel aan de ramadan, één naar 2 injecties en één stopt. Dertien patiënten met vier injecties: 8 nemen niet deel aan de ramadan, 2 gaan naar 2 inspuitingen per dag, 1 persoon reduceert het tot 3 keer per dag en 2 patiënten staken het inspuiten met insuline.
Zes op tien van de moslims met diabetes willen de regels van de ramadan volgen en vasten van zonsopgang tot zonsondergang.
Vier procent van de diabetici op orale therapie stopt de inname van geneesmiddelen en 21% van de insuline dependente diabetici verandert het injectie schema. Vooral wie 3 of meer keren per dag inspuit, is geneigd het insuline schema drastisch te veranderen.
Zelden wordt medisch advies gevraagd. Maar het initiatief van de dokters om te praten over diabetes en het volgen van de ramadan, wordt wel op prijs gesteld.
Naam inzender: Güven Yildiz
Beroep: Huisarts
Postcode Stad/gemeente: 2600 Berchem
Land: BELGIE
Volg Domus Medica op 
of 
