Sara Van Boxstael, journaliste VRT, opende de gezondheidsconferentie met een indringende brief aan Lies, die na een innerlijke fata morgana uiteindelijk gekozen had voor de dood als enige hulp. De 485 aanwezigen werden muisstil.

Epidemiologie

Prof. Van Heeringen beschreef de epidemiologie van zelfdoding. Het suïcidecijfer in Vlaanderen bedraagt 17,8/100 000 inwoners. Bij jongeren en op middelbare is suïcide de voornaamste doodsoorzaak. Mannen boven de 75 jaar hebben meer kans om over te gaan tot zelfdoding. Een nieuwe trend is wel dat mannen op middelbare leeftijd nu ook meer besluiten tot zelfdoding. Bij vrouwen zijn er minder pieken en blijft het aantal zelfdodingen ongeveer gelijk. Bij mannen zag men een daling van 2000 tot 2007, vanaf 2007 is er terug een stijging. 
Mogelijks spelen economische factoren een rol. Vanaf 2008 draait de economie minder goed. Volgens wetenschappelijke gegevens zou immers een stijging met 1% werkloosheid, 0,8% stijging geven van het aantal suïcides. Als ik dan thuiskom en in Knack lees dat Moody’s de kredietwaardigheid van ons land verlaagd heeft van Aa1 tot Aa3 dan begin ik me zorgen te maken. Uit de epidemiologische cijfers die ons gepresenteerd werden, blijkt immers dat er in de jaren ‘30 een piek was van het aantal suïcides. Ook in Griekenland ziet men nu pieken in het aantal zelfdodingen. In 2009 een stijging met 17%; in 2010 een stijging met 25% en de eerste zes maand van 2011 veertig procent stijging.

Oorzaken

Er is nooit één reden voor zelfdoding, meestal is er een samenloop van omstandigheden. Toch kan men in 90 à 95% van de gevallen een herkenbare en psychiatrische behandeling vaststellen. Dr. Van Heeringen citeerde uit een Amerikaans tijdschrift volgende belangrijke zin: “Hevige emotionele pijn, die beleefd wordt als zonder einde, is de gemeenschappelijke drijfveer tot suïcide bij depressieve mensen.“

Actieplan

Prof Van Audenhove maakte een evaluatie van het voorbije Vlaamse Actieplan Suïcidepreventie (VAS). Dit rapport is te lezen op de website: www.gezondheidsconferentie-suicidepreventie.be. Uit deze studie blijkt dat de gezondheidsconferentie haar doelstelling heeft behaald. Er is immers een vermindering van zelfdoding vastgesteld bij mannen en vrouwen met 8% in 2010 in vergelijking met 2002. Op preventievlak scoort Vlaanderen goed. De behandeling van psychiatrische patiënten kan echter beter. De therapeutische mogelijkheden zijn echter federale materie. Ondanks het feit dat het VAS goed scoort, zijn er toch een aantal aanbevelingen: meer psychologische hulp is nodig, de Centra voor Geestelijke Gezondheidszorg moeten meer toegankelijk gemaakt worden en het is nodig om de Belgische cijfers jaarlijks te evalueren.

Nico De Fauw en Grieke Forceville schetsten het traject van de voorbereiding naar deze gezondheidsconferentie: de oproep van de projectvoorstellen en het werk van de drie werkgroepen. Uit deze werkgroepen is dan de nieuwe gezondheidsdoelstelling gegroeid die minister Van Deurzen op het einde van de voordracht meedeelde. De rol van de samenleving, de toegankelijkheid van de zorg en de deskundigheidsbevordering van de intermediairen spelen een belangrijke rol. Ook de werkplek en de school zijn belangrijk. Uiteindelijk is men daar een groot deel van de dag.

Zelfdoding en de zorg

Na de koffiepauze volgde ik de sessie: ‘Zelfdoding en de zorg’. De sprekers waren akkoord dat de leefcontext van de betrokken patiënt een heel belangrijke rol speelt. Het is dan ook noodzakelijk om de leefomgeving erbij te betrekken.

Project 107 werd ook nog even toegelicht. Prof De Wachter pleitte voor een systemische visie en tevens voor een P 1000. Hij bedoelt hiermee een breed actieplan voor mensen met psychische problemen. De sprekers waren het erover eens dat alle hulpverleners alert moeten zijn voor het thema. Met de huidige bevoegdheidsherverdeling volgens het plan Di Rupo, kunnen er mogelijks problemen ontstaan (bepaalde delen van de gezondheidszorg zouden naar Vlaanderen gaan, onder andere psychiatrische thuiszorg). Het veranderingsproces zal dus goed moeten begeleid worden.

Werkgroepen

In de namiddag kregen we een verslag van de werkgroepen. Die zijn ook naleesbaar op de aangehaalde website.
De gezondheidseconomische aspecten werden toegelicht door Professor Annemans. De negen voorgestelde acties zijn ofwel kostenbesparend of kosteneffectief. Het duurst voor de maatschappij is het actieplan ‘bevorderen van de sociale aansluiting’. Deskundigheidsbevordering is daarentegen goedkoper.

Afsluitende speech

Tot slot sprak minister Vandeurzen. Hij is dus blij met een daling van het suïcidecijfer met 13,2%. In 2009 was er echter wel een stijging van het aantal suïcides: 8% meer mannen en 4% meer vrouwen. Psychologische problemen moeten terug bespreekbaar worden. Een tijdige detectie is belangrijk evenals een goede nazorg en opvolging. Ook de maatschappij heeft hierbij een taak. Het ministerie gaat in elk geval meer geld uittrekken om de deskundigheid en de netwerkvorming bij intermediairen te bevorderen. Daarnaast zal gewerkt worden aan een algemene aanbeveling voor suïcidepreventie en een multidisciplinaire richtlijn voor behandeling van suïcidaal gedrag met aandacht voor ketenzorg. De ondersteuningsvaardigheden bij ouderen worden verhoogd evenals het zorgen voor het bevorderen van sociale aansluiting. Het zoeken van hulp zal aangemoedigd worden en ook maatregelen om het stigma te doorbreken. Er zal meer aandacht zijn voor kwetsbare groepen.

De nieuwe Vlaamse gezondheidsdoelstelling luidt dan ook als volgt: ‘Tegen 2020 is het aantal suïcides in Vlaanderen met 20% gedaald ten opzichte van 2000.’ Hiervoor zal dus meer wetenschappelijk onderzoek nodig zijn en is ook meer nood aan expertise.

Hopelijk floreert de economie tegen 2020 terug beter …

Lut De Deken