Mein (Unser) Herze schwimmt in Blut.... (Bach, BWV 199)

Wereldwijd neemt suikerziekte toe, men schat dat minstens 600 000 Belgen lijden aan diabetes type 2. Volgens de recente literatuur zijn er nog bijna de helft meer die niet weten dat ze de ziekte hebben. Bijna de vorm van een epidemie dus.

In België lijden we echter aan een PANdemie. We lijden niet alleen aan diabetes, maar vooral aan een doorgedreven non-beleid, waarbij al tientallen jaren alleen het recht van de sterkste geldt. In andere landen zoals Nederland kan het klaarblijkelijk wél en de resultaten zijn er ook naar! Nederland – toch niet zo verschillend – staat steevast bovenaan het kwaliteitslijstje voor volksgezondheid van de OESO-landen, terwijl België buiten de top 10 staat, ergens in de buurt van Griekenland en Portugal¹. De prijs die patiënten zelf betalen voor hun gezondheid, ligt echter wel een pak hoger in ons land.

Het is meer dan de hoogste tijd dat we in België met een regionaal en nationaal eenduidig beleid starten waar de patiënt centraal staat en niet een enkel, geïsoleerd, hospitalocentrisch initiatief van deze of gene lobbygroep. Het UZ Brussel start met een geïntegreerde diabeteskliniek, waar ‘alle vormen van diabetes kunnen worden behandeld en alle specialisten gaan samenwerken’. Deze mastodont verwacht 4000 patiënten per jaar en telt 50 personeelsleden. De samenwerking van specialisten kan alleen maar worden toegejuicht, en niemand betwist dat het UZ de volledige wettelijke mogelijkheid heeft om dit project uit te voeren. Maar was er met de geldstroom die hiermee gemoeid is en de energie die hier menselijk in gestoken is, geen betere oplossing?

Dit initiatief gaat immers helemaal in tegen de geest en het concept van de zorgtrajecten, tegen de werkgroepen diabetes die overal schuchter de kop opsteken en proberen de patiënten en verzorgers – huisartsen, verplegers, endocrinologen van tweede en derde lijn – te verenigen rond de patiënt, en dat heel vaak totaal vrijwillig en ergo onbezoldigd doen. Met veel moeite evolueren werkgroepen van top-downzorg naar bottom-upzorg, om uiteindelijk uit te komen waar het om draait: patiënt centered care. De enige manier om voor de gezondheid van onze patiënten te zorgen is de zaak van diabetes zo open mogelijk trekken, aan preventie te doen tot op het bot, anders kunnen we binnen tien jaar ons BNP opsouperen aan diabeteszorg.

Terug naar Oosterdonk?

Zullen we echt opnieuw zoals in de jaren ‘50 in Afrika ziektegeoriënteerde en ziekenhuisgebaseerde programma’s oprichten? Keren we écht terug naar Oosterdonk? Programma’s als prostaatkliniek, borstkliniek, zorgpad COPD, menopauzekliniek,… kunnen misschien de overbestaffing in het ziekenhuis oplossen en de angst voor het legewachtzaalsyndroom, maar zijn geen voorbeelden van een goed kwaliteitsbeleid van gezondheidszorg. Als huisarts, maar ook als mens, en als wellicht toekomstig patiënt, zijn wij geen voorstander van verticale top-downinitiatieven en al helemaal niet waar het om diabetes gaat. En wel omwille van volgende redenen: kwaliteit en complexiteit.

Laten we beginnen met complexiteit. Ongeveer één diabetespatiënt op drie heeft een andere ziekte dan diabetes die niet het gevolg is van diabetes². Tot 60% van de patiënten tussen 60 en 79 jaar en bijna 80% van de patiënten ouder dan 80 jaar hebben één of meerdere bijkomende ziektes³. Multicomorbiditeit met drie en meer verschillende ziektebeelden zijn geen uitzondering, zeker niet bij de oudere patiënten. Bij zeer oude en frêle patiënten verschuift het zwaartepunt van ‘diabetesbehandeling’ naar ‘frail elderly’ behandeling waarin diabetes slechts één item is. Gaan we al deze patiënten een gespecialiseerd ‘face to face’ consult geven? Chronisch ziek zijn wordt dan een fulltime job… en wellicht onbetaalbaar voor de maatschappij. Of zullen we, zoals Trisha Greenhalgh, professor huisartsgeneeskunde met ervaring in diabetesonderzoek, bepleit opnieuw een beroep doen op een ‘integrator’, een generalist met een holistische visie, die wanneer nodig een beroep doet op gespecialiseerde competenties⁴? Bovendien behoren organisatorische en logistieke issues tot dé belangrijkste knelpunten om kwalitatief goede chronische zorgen te verzekeren⁴. Dit lost men niet op door de ‘verticale’ aanpak die het UZ voor ogen heeft. Tenslotte kan de meerderheid van de diabetespatiënten perfect in de eerste lijn opgevolgd worden. Een mens die ‘diabetes’ opgelopen heeft, hoeft niet direct naar een ‘diabetoloog’ te gaan net zoals iemand met een longprobleem ook niet onmiddellijk en per se naar een longarts hoeft te lopen. Let wel, wij bepleiten er alleszins niet voor dat huisartsen ‘alles’ aanpakken. Maar de toestroom van complexe chronische aandoeningen dwingt ons het hele systeem om te vormen. Als iemand denkt dat alle diabetespatiënten verzorgd kunnen worden door een diabetoloog, zonder de eerste lijn, dan vergist die zich grondig…. Er zijn gewoon te veel patiënten.

Praktische bezwaren en weemoed die niemand kan verklaren?

Wanneer zal iemand nu eens écht zijn nek durven uitsteken en voorstellen formuleren die evidence-based gericht zijn op kwaliteitsverbetering van de globale gezondheidszorg en niet geënt op de enge belangen van deze of gene lobbygroep?

Een aanpak waarin elke hulpverlener, van de diëtiste over de verpleegkundige en de educator, de huisarts tot en met de diabetoloog weet welke plaats hij of zij inneemt. Deze taakafspraken zijn belangrijk en gaan gepaard met wederzijds respect en vertrouwen.

Onze Belgische gezondheidszorg kan alleen maar op een hoger niveau worden getild als er vanuit de overheid voldoende beleid en structuur wordt aan gegeven, als er aandacht wordt besteed aan kwaliteitsbevordering voor de hele bevolking.

We willen hartstochtelijk pleiten voor een beleid. Een beleid op lange termijn waarin we tot samenwerking komen en waarin onze patiënt centraal staat, niét de huisarts, niét de specialist, niét de diabetoloog. Wij zijn als huisartsen bereid deze discussie aan te gaan en roepen de patiëntenorganisaties, specialisten en bevolking op hier een start mee te maken. Het kan zo niet verder.

Geert Goderis en Sonja Berael, huisartsen en redactieleden Huisarts Nu

1. Zie bijvoorbeeld het rapport © Health Consumer Powerhouse AB, 2008. ISBN 978-91-9768 74-5-4.
2. Struijs JN, Baan CA, Schellevis FG, Westert GP, van den Bos GA. Comorbidity in patients with diabetes mellitus: impact on medical health care utilization. BMC Health Serv Res 2006; 6:84.
3. van den Akker M, Buntinx F, Metsemakers JF, Roos S, Knottnerus JA. Multimorbidity in general practice: prevalence, incidence, and determinants of co-occurring chronic and recurrent diseases. J Clin Epidemiol 1998;51(5):367-75.
4. Greenhalgh T. Primary health care, theory and practice. Blackwell Publishing, 2007:254