Persisterende humane papillomavirus (HPV) infecties met hoogrisico types liggen aan de basis van het ontwikkelen van baarmoederhalskanker.

Er bestaan tenminste 12 HPV-types die in verband worden gebracht met baarmoederhalskanker en andere kankers van de ano-genitale regio. HPV 16 is het type dat het vaakst wordt teruggevonden, gevolgd door HPV18. Samen worden ze verantwoordelijk geacht voor 70% van de (pre)-cancereuze letsels. Deze types worden hoogrisico HPV (HR HPV) genoemd.

Laagrisico HPV veroorzaken ano-genitale wratten. HPV 6 en 11 zijn verantwoordelijk voor 90% van de genitale wratten.

HPV-infecties worden opgelopen door seksueel contact, meestal door geslachtsgemeenschap.

Tot 80% van de seksueel actieve personen lopen in de loop van hun leven een HPV infectie op (alle types tezamen).

De meeste infecties worden opgelopen in de eerste twee jaar na het begin van de seksuele activiteit. Hoe meer wisselende partners, hoe hoger het risico.

In Vlaanderen hebben 11% van de jongens en 4% van de meisjes ervaring met geslachtsgemeenschap op de leeftijd van 13-14 jaar.

Waarom een HPV-infectie persisteert is niet gekend. Enkele risicofactoren op persistentie zijn gekend maar hebben geen aangrijpingspunt voor een interventie. Op jongere leeftijd is de kans op spontane klaring groter.

Meestal worden HR HPV-infecties spontaan geklaard door het immuunsysteem. Bij 2 op 10.000 tot 2 op 1000 zal een persisterende infectie echter aanleiding geven tot baarmoederhalskanker of zijn voorlopers.

In België worden elk jaar ongeveer 750 vrouwen gediagnosticeerd met baarmoederhalskanker. Jaarlijks worden er 300 tot 350 sterfgevallen genoteerd.

Screening naar voorlopers van baarmoederhalskanker volgens de aanbevelingen kan de incidentie en mortaliteit van baarmoederhalskanker met tenminste 80% verminderen.

Het Vlaams programma voor preventie van baarmoederhalskanker kampt met knelpunten zoals overscreening en onderscreening waaraan dringend gewerkt moet worden.

HPV-infecties kunnen niet volledig voorkomen worden door het gebruik van condooms.

Het eerste vaccin tegen HPV (Gardasil® van SPMSD) kwam in oktober 2006 op de Belgische markt. De registratie van een tweede vaccin (Cervarix™ van GSK) wordt in het vierde kwartaal van 2007 verwacht.

Beide HPV-vaccins bevatten VLP’s (Vaccine Like Particles) van de types HPV16 en HPV18. Gardasil® bevat daarnaast VLP’s van de types HPV6 en HPV11.

De vaccins bezitten een zeer goede effectiviteit in het voorkomen van hooggradige cervicale lestels veroorzaakt door de HPV 16 en 18 op voorwaarde dat de vrouw nog niet in contact is geweest met deze HPV’s. Numbers Needed to Vaccinate om CIN2 en hoger te vermijden: > 150

De effectiviteit van de vaccins is type specifiek maw beschermen enkel tegen de types die in het vaccin aanwezig zijn. Of er sprake is van een beperkte kruisimmuniteit met andere types HPV wordt onderzocht.

Gardasil® heeft een goede effectiviteit in het voorkomen van genitale wratten veroorzaakt door HPV 6 en 11 op voorwaarde dat de vrouw nog niet in contact is geweest met deze HPV’s.

Gardasil® heeft ook een bewezen effect op het voorkomen van hooggradige vulvaire en vaginale letsels veroorzaakt door HPV 16 en 18 in de groep van vrouwen die niet in contact is geweest met deze types.

De effectiviteit van de vaccins bij vrouwen die reeds in contact waren met de HPV types van de vaccins maar ondertussen het virus hebben geklaard staat niet vast (= HPV DNA negatief, serologie positief).

De vaccins hebben geen therapeutisch effect: dit wil zeggen dat er geen vermindering is in de incidentie van precancereuze letsels indien HPV 16 of 18 kon worden aangetoond ter hoogte van de cervix.

Ongeveer 30% van de oncogene HPV-types zijn niet vervat in het vaccin. Hiertegen bieden deze vaccins dan ook geen bescherming.

Deze langetermijnbescherming van de vaccins staat niet vast; het is dus niet duidelijk of, en hoe vaak een boosterdosis nodig zal zijn in de toekomst.